از «شهروندِ مخاطب» تا «شهروند مشارکت کننده»؛ چگونه کمیته مشارکت‌های مردمی شورای ششم تهران، شهر را به مردم بازگرداند؟

به گزارش خبرنگار شهری صد آنلاین، در سال‌های نه چندان دور، مدیریت شهری در کلان‌شهرها به الگویی فرسوده از «تصمیم‌گیری از بالا به پایین» (Top-Down) گره خورده بود؛ مدلی که در آن شهروندان تنها مصرف‌کنندگانِ خدمات و ناظرانِ منفعلِ اقدامات مدیریت شهری محسوب می‌شدند. اما با آغاز فعالیت دوره ششم شورای اسلامی شهر تهران، رویکردی نوین و ساختارشکن در دستور کار قرار گرفت که تلاش کرد این معادله را دگرگون کند. «کمیته مشارکت‌های مردمی شورای شهر تهران» با راهبری دکتر سید احمد علوی، پرچمدار گذار از «مشارکت فرمایشی» به «معماری انتخاب و مشارکت واقعی» در اداره پایتخت شد.

این کمیته از نخستین روزهای فعالیت خود، استراتژی کلیدیِ «تبدیل مخاطب به مشارکت‌کننده» را به عنوان قطب‌نمای برنامه‌ریزی‌های خود برگزید؛ اصلی که بر مبنای آن، شهروندان دیگر نه مخاطبانِ خاموشِ پیام‌های شهرداری، بلکه ارکان اصلی تصمیم‌سازی، ایده‌پردازی و نظارت بر پروژه‌های محلی به شمار می‌روند.

معماری انتخاب؛ فراتر از نظرسنجی‌های فرمایشی

تحلیلگران علوم ارتباطات و مدیریت شهری بر این باورند که رویکرد کمیته مشارکت‌های مردمی در دوره ششم، پیاده‌سازی عینیِ نظریه «معماری انتخاب» (Choice Architecture) در بستر مدیریت محلی است. در این الگو، مدیران شهری با طراحی بسترها، فرآیندها و ابزارهای ارتباطی، شرایطی را فراهم می‌کنند که شهروندان خود به‌طور آگاهانه و داوطلبانه در حل مسائل محله، توزیع منابع و اولویت‌بندی پروژه‌های عمرانی و فرهنگی نقش‌آفرینی کنند.

این رویکرد نشان داد که مشارکت مردمی دیگر به حضور در مناسبت‌های تقویمی یا پاسخگویی به فرم‌های نظرسنجیِ تزئینی محدود نمی‌شود، بلکه شهروندان در فرآیند تصمیم‌سازی‌های خرد و کلان شهری دارای حق وتو و اثرگذاری مستقیم هستند.

نهادینه‌سازی مشارکت؛ از شعار تا عمل

برگزاری نشست‌های تخصصی با نخبگان محلات، راه‌اندازی میزهای خدمت تعاملی، توانمندسازی سرای محلات به عنوان بازوهای واقعیِ تصمیم‌سازی و بهره‌گیری از ظرفیت تشکل‌های مردمی و سمن‌ها، از جمله گام‌های عملیاتی کمیته مشارکت‌های مردمی در این دوره بوده است. این اقدامات توانسته است ضریب اعتماد عمومی به نهاد شورا را افزایش داده و فاصله میان مدیران شهری و بدنه‌ی جامعه را به حداقل برساند.

با نهادینه‌سازی این اصل در برنامه‌ریزی‌های شهری، تهران اکنون به آزمایشگاهی موفق برای تحقق «حکمرانی مشارکتی» تبدیل شده است؛ الگویی که ثابت می‌کند کلید حل معضلات پیچیده‌ی کلان‌شهرها، نه تمرکزگرایی اداری، بلکه اعتماد به خرد جمعی و گشودن درهای اتاق‌های فرمان مدیریت شهری به روی شهروندان است.