آیا عروج حضرت عیسی(ع) نشانه برتری بر پیامبر اسلام(ص) است؟

مسئله سرانجام زندگی دنیوی حضرت عیسی مسیح(ع) و کیفیت عروج ایشان به آسمان‌ها، از دیرباز یکی از مباحث چالش‌برانگیز میان پیروان ادیان ابراهیمی و متکلمان اسلامی بوده است. اخیراً در فضای مجازی و محافل فکری، شبهه‌ای بازنشر شده مبنی بر اینکه: «قرآن کریم تصریح دارد که عیسی(ع) زنده به سوی خداوند بالا برده شد، در حالی که پیکر مطهر پیامبر اسلام(ص) در خاک آرام گرفت؛ آیا این موضوع نشان‌دهنده برتری رتبه وجودی حضرت مسیح(ع) بر خاتم‌الانبیاء(ص) نیست؟»

خبرنگار صد آنلاین برای پاسخ به این پرسش و بررسی ابعاد تفسیری و کلامی آن، گفتگویی تفصیلی با حجت‌الاسلام والمسلمین سید مهدی حسین‌زاده، استاد اخلاق و دبیرکل بنیاد قرآن انجام داده است که متن کامل آن پیش روی شماست:

صد آنلاین: حاج‌آقا با عرض سلام و تشکر از فرصتی که در اختیار ما گذاشتید؛ لطفاً در آغاز بفرمایید تفاوت اساسی میان روایت قرآن کریم و متون مسیحی درباره سرانجام حضرت عیسی(ع) در چیست؟

حجت‌الاسلام والمسلمین حسین‌زاده: بسم‌الله الرحمن الرحیم. الحمدلله رب العالمین و صلّی الله علی سیّدنا محمّد و آله الطّاهرین.

در متون عهد جدید و اناجیل اربعه—نظیر آنچه در انجیل یوحنا (باب ۲۰) آمده—دیدگاه مسیحیت این است که دشمنان حضرت عیسی(ع) ایشان را در روز جمعه به صلیب کشیدند، وی رنج مرگ را چشید و سپس در روز یکشنبه دوباره زنده شد و پس از آن به آسمان صعود کرد.

اما قرآن کریم صراحتاً این ادعا و واقعه به‌صلیب‌کشیده‌شدن را نفی می‌کند. خداوند متعال در آیات ۱۵۷ و ۱۵۸ سوره مبارکه نساء با بیانی قاطع می‌فرماید:

«وَقَولِهِم إِنَّا قَتَلنَا المَسِیحَ عِیسَى ابنَ مَریَمَ رَسُولَ اللَّهِ وَمَا قَتَلُوهُ وَمَا صَلَبُوهُ وَلَٰكِن شُبِّهَ لَهُم… بَل رَفَعَهُ اللَّهُ إِلَیهِ وَكَانَ اللَّهُ عَزِیزًا حَكِیمًا»

قرآن می‌فرماید آنها نه او را کشتند و نه به صلیب کشیدند، بلکه کار بر آنان مشتبه شد؛ و سپس تأکید می‌کند که خداوند عیسی(ع) را به سوی خویش بالا برد. بنابراین نگاه قرآن متضمن نجات اعجازگونه آن حضرت و حفظ حیات اوست، نه مرگ توأم با شکنجه بر روی صلیب.

صد آنلاین: محل بروز شبهه دقیقاً همین تعبیر «رَفَعَهُ اللَّهُ إِلَیهِ» است؛ برخی ادعا می‌کنند چون عیسی(ع) به سوی آسمان برده شد و پیامبر اسلام(ص) رحلت فرمود و در خاک مدفون گشت، این موضوع گواه برتری عیسی(ع) است. این ادعا چگونه ابطال می‌شود؟

حجت‌الاسلام والمسلمین حسین‌زاده: این شبهه ریشه در یک خلط فلسفی و مغالطه آشکار میان «مکان فیزیکی و مادی» با «مکانت و رتبه معنوی» دارد. خداوند مکانی ندارد که با رفتن به آسمان کسی به او نزدیک‌تر شود. این مسئله را می‌توان از دو بعد تحلیل کرد:

نخست اینکه اگر فرض را بر ادعای مسیحیان بگذاریم که ایشان جان باخت و روحش به ملکوت رفت، تفاوتی میان حضرت عیسی(ع) و پیامبر گرامی اسلام(ص) وجود ندارد؛ زیرا تمام انبیای الهی پس از وفات، ارواح پاکشان در جوار رحمت و قرب حق تعالی سکنی می‌گزیند و روح اعظم خاتم‌الانبیاء(ص) در اعلی‌علیین قرار دارد.

دوم اینکه اگر به نص صریح قرآن استناد کنیم که ایشان با جسم زنده به آسمان برده شد، باز هم به‌هیچ‌وجه نشان برتری نیست. زیرا پیامبر عظیم‌الشأن اسلام(ص) در دوران حیات شریف خود واقعه بی‌بدیل «معراج» را تجربه کردند. رسول اکرم(ص) نه تنها تمام طبقات آسمان و عوالم ملکوت را سیر نمودند، بلکه به نقطه‌ای رسیدند که حتی جبرئیل امین، واسطه وحی الهی، به دلیل شدت تابش انوار قدسی فرمود اگر بند انگشتی بالاتر بیایم پر و بالم خواهد سوخت! پیامبر خاتم(ص) به مقام انحصاری «ثُمَّ دَنَا فَتَدَلَّىٰ * فَكَانَ قَابَ قَوسَینِ أَو أَدنَىٰ» (نجم/۸-۹) نائل آمدند که غایت قرب وجودی انسان به خداوند است. عروج حضرت عیسی(ع) در حقیقت تمهیدی برای در امان ماندن از گزند کفر و حفظ ذخیره الهی بود، اما معراج پیامبر(ص) باریافتن به حریم ولایت مطلقه و لقاءالله بود.

صد آنلاین: آیا اصولا اختصاص یک ویژگی مادی یا ظاهری خارق‌العاده به یک پیامبر، دلیلی بر افضلیت کلی او بر سایر پیامبران است؟

حجت‌الاسلام والمسلمین حسین‌زاده: ابداً چنین نیست. در مبانی علم کلام، افضلیت به کمالات وجودی، گستره رسالت، قرب الهی و حقیقت خاتمیت بستگی دارد، نه مقدرات یا اعجازهای خاصی که خداوند بنا به حکمت خود برای هر قوم مقرر کرده است.

به عنوان نمونه، حضرت عیسی(ع) بدون پدر انسانی و با نفخه الهی از بطن مطهر حضرت مریم(س) متولد شد؛ آیا هیچ عاقل یا متکلمی می‌تواند ادعا کند چون انبیای اولوالعزمِ پیش از او—همچون ابراهیم خلیل(ع) و موسی کلیم(ع)—دارای پدر و مادر بودند، پس حضرت عیسی بر آنان برتری مطلق دارد؟ فراتر از این، حضرت آدم(ع) نه پدر داشت و نه مادر؛ آیا این ویژگی خلقت موجب برتری او بر پیامبر خاتم(ص) می‌شود؟ مسلماً خیر.

قوانین حیات مادی و سنت خاکساری پیامبر اسلام(ص) و دفن پیکر پاک ایشان در خاک، نماد انسان‌بودن، الگوپذیری و هماهنگی با فطرت بشری است؛ چنان‌که قرآن می‌فرماید: «قُل إِنَّمَا أَنَا بَشَرٌ مِثلُكُم یُوحَىٰ إِلَیَّ» و نیز «مِنهَا خَلَقنَاكُم وَفِیهَا نُعِیدُكُم وَمِنهَا نُخرِجُكُم تَارَةً أُخرَىٰ». پایان زندگی ظاهری پیامبر(ص) در میان امت و تدفین در خاک مدینه، شرافت بخشیدن به زمین و نشانه مأموریت زمینی اسلام برای آبادانی دین و دنیای بشر است.

صد آنلاین: به عنوان سؤال آخر، در معارف اسلامی مأموریت نهایی حضرت عیسی(ع) در آخرالزمان چگونه تبیین شده و پیوند آن با رسالت پیامبر اسلام(ص) چیست؟

حجت‌الاسلام والمسلمین حسین‌زاده: یکی از محکم‌ترین شواهد بر جایگاه والای نبوت اسلامی، روایات متواتری است که مورد اتفاق جمیع علمای شیعه و اهل‌سنت قرار دارد. طبق این روایات، عروج عیسی(ع) و زنده ماندن ایشان در آسمان، ذخیره و حکمتی الهی برای عصر ظهور منجی موعود، حضرت بقیة‌الله الاعظم(عج) است.

در احادیث صریح آمده است که در عصر ظهور، حضرت عیسی(ع) به زمین فرود خواهد آمد، در بیت‌المقدس پشت سر امام مهدی(عج)—که فرزند و وارث پیامبر خاتم(ص) است—به نماز خواهد ایستاد و به عنوان یکی از یاران و مروجان آیین محمدی(ص) عمل خواهد نمود.

این حقایق روشن نشان می‌دهد که حرکت انبیای سلف و انبیای اولوالعزم، روندی تکاملی به سوی رسالت جهانی و جاودانه خاتم‌الانبیاء(ص) بوده است؛ از این رو قضاوت درباره برتری معنوی یک پیامبر صرفاً بر پایه اینکه پیکرش در خاک مدفون شده یا جسمش در آسمان نگهداری می‌شود، برداشتی کاملاً سطحی، مادی‌گرایانه و دور از حقایق و منظومه معارف وحیانی است.