راز عجیب محافظت از گوسفندان ابوذر در دل بیابان هنگام اقامه نماز؛ وقتی خدا دستور داد شیرها برایش نگهبانی کنند!

به گزارش صد آنلاین، زیست مؤمنانه در عصر پرشتاب فناوری، ریزش مداوم داده‌ها و درگیری‌های بی‌پایان معیشتی، پرسش‌های کهنِ بشر را در فرمتی تازه بازتولید کرده است: چگونه می‌توان در میانه طوفان حواس‌پرتی‌های مدرن، اتصال وجودی خود به مبدأ هستی را حفظ کرد؟ روایتی از زندگی صحابی ژرف‌اندیش رسول خدا (ص)، جناب ابوذر غفاری، ماجرای رویارویی با گرگ در صحرا و استقامت در اقامه نماز را روایت می‌کند؛ واقعه‌ای که در لایه‌های پنهان آن، درس‌های دقیقی پیرامون اولویت‌بندی وجودی انسان و نسبت سرمایه و ایمان نهفته است. خبرنگار صدآنلاین در گفت‌وگو با حجت‌الاسلام والمسلمین سید مهدی حسین‌زاده، استاد اخلاق و دبیرکل بنیاد قرآن، ابعاد این روایت تاریخی و چرایی امکان معراج انسان معاصر از طریق نماز به بحث گذاشته شده است.

جناب استاد حسین‌زاده، ماجرای مواجهه جناب ابوذر در بیابان و هجوم گرگ به گله گوسفندان در حین اقامه نماز، حامل چه کدهای معرفتی برای انسان است؟ ابوذر در آن لحظه حساس، درگیر چه انتخابی شد؟

حجت‌الاسلام حسین‌زاده: بسم‌الله الرحمن الرحیم. ماجرای صحابی بزرگ رسول خدا، جناب ابوذر غفاری که در تفاسیر و جوامع روایی از جمله تفسیر منسوب به امام عسکری (ع) و بحارالانوار نقل شده، صرفاً یک کرامت تاریخی یا معجزه بیابانی نیست، بلکه یک «مانور معرفتی» پیرامون اصالت دارایی‌های انسان است. دقت کنید؛ ابوذر مالک شصت رأس گوسفند بود که تمام بضاعت و سرمایه بقای مادی او در زندگی صحرانشینی به شمار می‌رفت. وقتی گرگ هجوم می‌آورد، در روان‌شناسی فردی، غریزه صیانت از نفس و حفظ سرمایه فوراً فرمان قطع عمل عبادی را صادر می‌کند. وسوسه‌ای که شیطان در جان ابوذر افکند نیز دقیقاً ناظر بر «عقل ابزاری» بود: «اگر بایستی و نمازت را ادامه دهی، سرمایه‌ای برای ادامه حیات نخواهی داشت.»

پاسخ ابوذر نقطه عطف این واقعه است. او سرمایه را بازتعریف می‌کند و می‌گوید: «سرمایه حقیقی من، توحید، نبوت پیامبر (ص) و ولایت امیرالمؤمنین (ع) است و هر آنچه جز این فوت شود، اهمیتی ندارد.» این یعنی ابوذر در مواجهه با آزمون تزاحم منافع زودگذر دنیا و اتصال به ابدیت، ترازوی عقلانیت توحیدی را برگزید. پاسخ تکوینی خداوند که تسخیر شیر برای حفاظت از گله بود، مصداق بارز کلام نبی مکرم اسلام (ص) است که فرمودند: «تو اطاعت خدا را نیکو به جا آوردی، پس پروردگار درنده‌ترین موجود را مسخر حفاظت از دارایی تو کرد.» ابوذر نشان داد نماز یک صورت ظاهری نیست، بلکه ورود به ساحت تسلیم محض و واگذاری امور به وکیل علی‌الاطلاق است.

نماز در این میان، تنها فناوری الهی برای «بازتنظیم فرکانس روحی» است. نماز یک رژیم سم‌زدایی از اضافه‌بار اطلاعاتی است؛ سکوتی متصل به ذکر که انسان را از مدار محاسبات سطحی به معراج حقیقت بالا می‌کشد. هیچ تکنولوژی بشری، از مراقبه‌های مدرن گرفته تا دستورالعمل‌های روان‌شناختی، نمی‌تواند جایگزین رکوع و سجود شود. در سجده، انسان سر بر خاکی می‌گذارد که از آن برآمده تا تمام بارهای منفی غرور، تکثرگرایی باطل و فشارهای ذهنی را تخلیه کند. نماز در هزاره سوم همچنان معراج است، زیرا تنها پلی است که می‌تواند انسانِ گرفتار در دام الگوریتم‌ها و کلان‌داده‌ها را به فضای بی‌کران قدس برساند و یادآور شود که ارزش واقعی بشر در اتصال با ابدیت است، نه در تعداد اعلانات و دنبال‌کنندگان فضای مجازی.

اگر این مفهوم را به زمانه اکنون پیوند بزنیم، انسان معاصر بیش از هر زمان دیگری با بحران اضطراب، کمبود وقت و تلاطم‌های معیشتی روبه‌روست. نماز در عصر حاضر چه کارکردی در حل این گره‌های ذهنی دارد؟

حجت‌الاسلام حسین‌زاده: در هزاره سوم، «گرگ‌های زمانه» تغییر شکل داده‌اند. امروز گرگ‌هایی که به گله آرامش و تمرکز انسان شبیخون می‌زنند، نوسانات اقتصادی، اضطراب‌های شغلی، اعتیاد رفتاری به شبکه‌های مجازی و ترومای اطلاعاتی هستند. انسان امروز مدام در حال محاسبه سود و زیان و هراس از دست دادن است؛ درست مانند وسوسه‌ای که به ابوذر القا شد مبنی بر اینکه «فردا چگونه زندگی خواهی کرد؟»

نماز پنج‌گانه دقیقاً برای شکستن این دور باطل اضطراب طراحی شده است. نماز یک فرمان ایستِ هوشمندانه به سازوکار پرفشار روزمرگی است. وقتی انسان در برابر قبله می‌ایستد و تکبیرة‌الاحرام می‌گوید، عملاً جهان و مافیها را پشت سر می‌اندازد و اعلام می‌کند که قدرتی فراتر از تمام جبرهای مادی، پشتیبان اوست. اگر انسان به نقطه «أحسنَ طاعةَ الله» برسد، جهان پیرامون به گونه‌ای مدیریت می‌شود که آسیب‌ها مهار شود. نماز تمرین عملی توکل در دل بحران است؛ یعنی اجازه ندهیم هراس‌های اقتصادی و اجتماعی، شاکله روحی و ارتباط معنوی ما را فروبپاشد. 

شما به بحث ابزارهای نوین و زیست در جهان متصل اشاره کردید. در شرایطی که نظریه‌پردازان از «انفجار اطلاعات و ارتباطات» سخن می‌گویند، چرا نماز همچنان می‌تواند قله و «معراج مؤمن» در هزاره سوم تلقی شود؟

حجت‌الاسلام حسین‌زاده: تعبیر «الصَّلاةُ مِعراجُ المُؤمِن» در عصر ارتباطات معنایی به مراتب عمیق‌تر و دقیق‌تر پیدا کرده است. در جهان امروز، ما با پدیده‌ای موسوم به «تکه تکه شدن توجه» (Fragmented Attention) مواجهیم. ذهن انسانِ متصل به اینترنت و گوشی‌های هوشمند، ثانیه‌به‌ثانیه بمباران محتوایی می‌شود. در این فضای آکنده از آلودگی صوتی و سیگنال‌های تصویری، روح انسان حبس شده و ارتباطات افقی او با ماشین و صفحه نمایش، جای ارتباط عمودی او با ملکوت را گرفته است.

نماز در این میان، تنها فناوری الهی برای «بازتنظیم فرکانس روحی» است. نماز یک رژیم سم‌زدایی از اضافه‌بار اطلاعاتی است؛ سکوتی متصل به ذکر که انسان را از مدار محاسبات سطحی به معراج حقیقت بالا می‌کشد. هیچ تکنولوژی بشری، از مراقبه‌های مدرن گرفته تا دستورالعمل‌های روان‌شناختی، نمی‌تواند جایگزین رکوع و سجود شود. در سجده، انسان سر بر خاکی می‌گذارد که از آن برآمده تا تمام بارهای منفی غرور، تکثرگرایی باطل و فشارهای ذهنی را تخلیه کند. نماز در هزاره سوم همچنان معراج است، زیرا تنها پلی است که می‌تواند انسانِ گرفتار در دام الگوریتم‌ها و کلان‌داده‌ها را به فضای بی‌کران قدس برساند و یادآور شود که ارزش واقعی بشر در اتصال با ابدیت است، نه در تعداد اعلانات و دنبال‌کنندگان فضای مجازی.

برای رسیدن به این معراج، نسل جدید چگونه باید میان دغدغه‌های معیشتی و ساحت قدسی نماز تعادل برقرار کند؟

حجت‌الاسلام حسین‌زاده: کلید اصلی، در تغییر انگاره نسبت به نماز است. نماز نباید به عنوان یک تکلیف سنگینِ وقت‌گیر که رقیب کار، تحصیل و اقتصاد است نگریسته شود؛ دقیقاً همان‌گونه که ابوذر به نماز نگاه نکرد. نماز «اتاق کنترل» و لنگرگاه ثبات زندگی است. نسل جدید اگر بفهمد که تمرکز، خلاقیت، آرامش اعصاب و فراخیِ رزق در گروی کیفیت همین پیوند چند دقیقه‌ای است، به سراغ اقامه واقعی آن خواهد رفت.

نماز به مؤمن یاد می‌دهد که اداره‌کننده عالم، پروردگار است نه ابزارهای تکنولوژیک. اگر ابوذر گوسفندانش را به خدا سپرد و شیر به پاسبانی آن‌ها گماشته شد، پیامش برای نسل امروز این است که با اقامه صادقانه نماز، خداوند توانمندی، برکت و حفاظی نامرئی در برابر آسیب‌های سنگین دوران مدرن به زندگی انسان خواهد بخشید. باید نماز را از حالت عادتی روزمره خارج کرده و آن را به مثابه رهایی‌بخش‌ترین تجربه زیسته انسان در عصر هیاهو بازتولید کنیم.