چرا در قرن ۲۱، «خدا» تنها پناهِ انسانِ مدرن است؟

حجت‌الاسلام سید مهدی حسین‌زاده، دبیرکل بنیاد قرآن، در گفت‌وگویی صریح با «صد آنلاین» به واکاوی ضرورت‌های مناسک دینی در دنیای هوش مصنوعی پرداخت. وی با ردِ شبهاتِ مدرن، نماز، وضو و آیین خیرات برای اموات را نه به عنوان «تکلیف»، بلکه به عنوان «ابزارهای ضروری برای بقای سلامت روان» در عصر سطحی‌نگریِ دیجیتال معرفی کرد.

صد آنلاین: حاج‌آقا، در دنیایی که با یک کلیک می‌توان به تمام دانش بشر دسترسی داشت، شبهه‌افکنان فضای مجازی می‌گویند «نماز و ذکر» متعلق به عصر حجر است. پاسخ شما به این نگاه چیست؟

حجت‌الاسلام حسین‌زاده: این نگاه از یک خطای شناختی ناشی می‌شود. انسانِ امروز بیش از هر زمانی به «نقطه توقف» نیاز دارد. امام صادق (ع) می‌فرمایند: «اَلمَعرِفَةُ بِالعَقلِ وَ التَّوحیدُ بِالقَلبِ». فضای مجازی فقط «اطلاعات» به ما می‌دهد، اما قلبِ ما تشنه‌ی «معنا» است. نماز، در واقع «ری‌ست (Reset) کردنِ سیستم روانی» است. مولانا به خوبی این اتصال را توصیف کرده: «گر تو را از غیب چشمی باز شد / با تو ذرات جهان هم‌راز شد». دین‌داری در قرن ۲۱، عقب‌گرد نیست؛ بلکه «ایستادن بر بلندایِ تفکر» است تا در میانِ نویزهای رسانه‌ای، گم نشویم.

صد آنلاین: بسیاری درباره چراییِ وضو و قرآن خواندن در این عصر می‌پرسند. آیا این‌ها صرفاً یک سنتِ کهن هستند؟

حجت‌الاسلام حسین‌زاده: وضو در نگاهِ عارفانه، نوعی «مهندسیِ طهارت» برای ذهن است. امیرالمؤمنین (ع) می‌فرمایند: «ذِكرُ اللهِ جَلاءُ الصُّدور». وقتی ذهن با ذکرِ خدا صیقل می‌خورد، از دایره‌ی استرس‌های کاذبِ فضای مجازی خارج می‌شود. درباره قرآن، ما با کلامِ خالقِ هستی روبرو هستیم. قرآن، کتابِ برنامه‌نویسیِ اخلاق و کمال است. حافظ شیرازی نیز این راز را در جمله‌ای درخشان خلاصه کرده: «صبح‌خیزی و سلامت‌طلبی چون حافظ / هر چه کردم همه از دولت قرآن کردم». ما برای اینکه در عصرِ «سطحی‌نگریِ دیجیتال»، انسان بمانیم، نیاز به عمقِ قرآنی داریم.

صد آنلاین: یکی از چالش‌های اخلاقی نسل جدید، مفهوم «خیرات برای اموات» است؛ عده‌ای این کار را هدر دادن منابع می‌دانند. نظر شما چیست؟

حجت‌الاسلام حسین‌زاده: این نگاهِ ابزاریِ مدرنیته است که مرگ را «پایانِ همه چیز» می‌بیند. اما در منطقِ ما، مرگ دروازه است. امام صادق (ع) می‌فرمایند خیرات، نماز و صدقه، انوارِ متراکمی است که به قبرِ متوفی می‌رسد. خیرات برای اموات، تمرینِ «انسانیتِ نامیرا» است. ما با این کار، زنجیره‌ی اخلاقیِ نسل‌ها را حفظ می‌کنیم. سعدیِ بزرگ می‌گوید: «سعدیا مرد نکونام نمیرد هرگز / مرده آن است که نامش به نکویی نبرند». خیرات، در واقع اعلامِ جنگ علیه «فراموشی» و «فردگراییِ مطلق» است.

صد آنلاین: توصیه نهایی شما برای مخاطبانِ «صد آنلاین» چیست؟

حجت‌الاسلام حسین‌زاده: دین، کهنه‌شدنی نیست، چون با «فطرت» بشر گره خورده است. فضای مجازی ابزار است، اما نباید اجازه دهیم «ماشین» بر «روح» ما مسلط شود. با نماز، وضو و یادِ خدا، خودتان را در برابرِ سیلِ شبهات بیمه کنید؛ چرا که اصالتِ انسانیِ ما در گروِ همین مناسک است.

پایان گفت‌وگو / سرویس فرهنگی-اجتماعی صد آنلاین