تبخال فقط یک عارضه پوستی نیست/ کشف شگفت‌انگیز دانشمندان درباره نقش این ویروس در مغز

 به گزارش صد آنلاین ،این مطلب، چکیده‌ای از یافته‌های پژوهشی پروفسور روث ایتزهاکی، محقق بریتانیایی در زمینه علوم اعصاب و آلزایمر، و همکاران او به شمار می‌رود. او در تشریح تحقیق خود چنین توضیح می‌دهد:

ویروسی که معمولاً باعث تبخال لب می‌شود و اغلب در کودکی منتقل می‌گردد، معمولاً تا پایان عمر در بدن فرد باقی می‌ماند و به حالت پنهان درون اعصاب قرار دارد. گاهی عواملی مانند فشار روانی، بیماری یا ضربه می‌توانند آن را فعال کنند و در برخی افراد موجب پیدایش تبخال شوند. اما همین ویروس که با نام هرپس سیمپلکس نوع ۱ شناخته می‌شود، احتمالاً در بروز بیماری بسیار وخیم‌تری هم نقش اساسی دارد: آلزایمر.

حدود سی سال قبل، من و گروه تحقیقاتی‌ام به یک یافته شگفت‌انگیز دست پیدا کردیم. متوجه شدیم که این ویروس تبخال قادر است در مغز سالمندان حضور یابد. این نخستین نشانه آشکار از توانایی یک ویروس برای زندگی مخفیانه در مغز بود؛ جایی که مدت‌ها تصور می‌رفت کاملاً پاک از هر گونه میکروب است و توسط سد خونی‑مغزی محافظت می‌شود.

سپس به نکته مهم‌تری رسیدیم: کسانی که دارای نسخه خاصی از ژنی به نام APOE-e4 هستند – ژنی که احتمال ابتلا به آلزایمر را بالا می‌برد – و همزمان به این ویروس آلوده شده‌اند، چندین برابر بیش از دیگران در معرض خطر قرار دارند.

برای بررسی دقیق‌تر، سلول‌های مغزی آلوده به ویروس را مطالعه کردیم. این سلول‌ها همان پروتئین‌های غیرعادی یعنی آمیلوئید و تاو را تولید می‌کردند که در مغز افراد مبتلا به آلزایمر دیده می‌شوند.

به باور ما، این ویروس سال‌ها و احتمالاً دهه‌ها در بدن به صورت خاموش باقی می‌ماند. اما در دوران پیری، هنگامی که دستگاه ایمنی تضعیف می‌شود، می‌تواند وارد مغز شده و دوباره فعال گردد. در چنین شرایطی، به یاخته‌های عصبی مغز آسیب می‌زند و التهاب ایجاد می‌کند. در طول زمان، فعال شدن‌های مکرر می‌تواند به تدریج آسیب‌هایی برجای بگذارد که در برخی افراد به آلزایمر منجر می‌شود.

بعدها، دی‌ان‌ای این ویروس را در درون توده‌های چسبنده همان پروتئین‌هایی یافتیم که در مغز بیماران آلزایمری وجود دارند. نکته امیدوارکننده‌تر این بود که درمان‌های ضدویروسی در محیط آزمایشگاه این آسیب را کاهش دادند و نشان دادند که داروها ممکن است در آینده به کند کردن یا حتی پیشگیری از این بیماری کمک کنند.

پژوهش‌های جمعیتی گسترده‌ای که توسط سایر دانشمندان انجام شد، نشان داد که عفونت‌های شدید – به ویژه عفونت ناشی از ویروس تبخال – یک پیش‌بینی‌کننده قوی برای آلزایمر محسوب می‌شوند و همچنین درمان‌های ضدویروسی مشخصاً ریسک آن را پایین می‌آورند.

تحقیق ما در این نقطه متوقف نشد. بررسی کردیم که آیا دیگر ویروس‌هایی که به صورت خاموش در بدن باقی می‌مانند نیز می‌توانند تأثیر مشابهی داشته باشند؛ مانند ویروس آبله‌مرغان و زونا. ویروس تبخال از دوران کودکی در بدن پنهان می‌شود و گاهگاهی به شکل تبخال بروز می‌کند.

واکسیناسیون زونا سرنخ دیگری فراهم می‌آورد

هنگامی که پرونده‌های سلامت صدها هزار نفر را در بریتانیا وارسی کردیم، به نکته جالبی برخوردیم: افرادی که واکسن زونا را تزریق کرده بودند، در مقایسه با سایرین، کمتر دچار زوال عقل (مانند آلزایمر) شدند.

یک مطالعه تازه به رهبری دانشگاه استنفورد نیز پیامدهای مشابهی نشان داد. این یافته‌ها از فرضیه پیشین ما حمایت می‌کند که پیشگیری از عفونت‌های رایج می‌تواند خطر آلزایمر را کاهش دهد. به طور پیوسته، پژوهش‌های دیگر نیز نشان داده‌اند که عفونت‌ها یک عامل خطر به شمار می‌روند و برخی واکسن‌های دیگر هم اثر محافظتی در برابر آلزایمر دارند.

سپس بررسی کردیم که چگونه عوامل خطر آلزایمر مانند عفونت‌ها و آسیب‌های سر می‌توانند ویروس پنهان در مغز را فعال کنند.

با استفاده از یک مدل پیشرفته سه‌بعدی از مغز که به طور نهفته به ویروس هرپس آلوده بود، مشاهده کردیم: هنگامی که عفونت‌های دیگری را به آن اضافه کردیم یا آسیب مغزی را شبیه‌سازی نمودیم، ویروس تبخال دوباره فعال شد و آسیبی مشابه آنچه در آلزایمر دیده می‌شود ایجاد کرد. اما زمانی که از یک درمان کاهنده التهاب استفاده کردیم، ویروس غیرفعال باقی ماند و هیچ آسیبی رخ نداد.

تمامی این یافته‌ها نشان می‌دهد که ویروس عامل تبخال می‌تواند یکی از عوامل کلیدی در ایجاد آلزایمر باشد، به ویژه در افرادی که استعداد ژنتیکی دارند. همچنین این موضوع مسیر را برای روش‌های تازه پیشگیری، مانند واکسن‌ها یا درمان‌های ضدویروسی که مانع از فعال شدن ویروس و آسیب به مغز می‌شوند، می‌گشاید.

آنچه به عنوان یک ارتباط ساده میان تبخال و افت حافظه آغاز شد، اکنون به روایتی بسیار بزرگ‌تر تبدیل شده است؛ روایتی که می‌تواند به ما کمک کند خطر یکی از هراسناک‌ترین بیماری‌های دوران خود را بهتر درک کنیم و در نهایت از آن بکاهید./بهداشت نیوز