دوشنبه ۱۳ مهر ۱۴۰۵
استاد مجید جهانگیری مهر در گفتگو با «صد آنلاین»: خطرناک‌ترین آفت تربیت، «توجیه و سبک‌انگاری اشتباه» است
0 پسندیدم
بحران «عادی‌سازی خطا» در تربیت فردی و نسل نو / بازخوانی روان‌شناختی حکمت ۳۴۸ نهج‌البلاغه
بازدید:۹۶
صد آنلاین: سبک‌شماری خطاها و رفتارهای آسیب‌زا، یکی از ریشه‌ای‌ترین مباحث در حوزه‌های علوم تربیتی و رشد شخصیت انسان است. در هندسه تربیتی علوی، پیشگیری از انحراف و تخریب ساختار اخلاقی انسان از توجه به ریزرفتارها آغاز می‌شود. امیرالمؤمنین علی (ع) در حکمت ۳۴۸ نهج‌البلاغه با بیانی تکان‌دهنده به پیامدهای روان‌شناختی و تربیتیِ بی‌تفاوتی نسبت به خطاهای کوچک پرداخته‌اند.به گزارش «صد آنلاین»، استاد مجید جهانگیری مهر، از اساتید و صاحب‌نظران حوزه تعلیم و تربیت، در گفتگویی تحلیلی با خبرنگار ما، به کالبدشکافی تربیتی این حکمت گران‌سنگ پرداخت.
متن حکمت ۳۴۸ نهج‌البلاغه:
«وَ قَالَ (ع): أَشَدُّ الذُّنُوبِ مَا اسْتَهَانَ بِهِ صَاحِبُهُ»
(امیرالمؤمنین علی علیه‌السلام فرمودند: سخت‌ترین و شدیدترین گناهان، آن است که صاحبش آن را کوچک و ناچیز بشمارد.)
از «خطای کوچک» تا «عادی‌سازی رفتار»؛ روان‌شناسیِ سقوط تدریجی انسان
استاد مجید جهانگیری مهر در آغاز این گفتگو با اشاره به تحلیل تربیتی این کلام علوی اظهار داشت:
«در نظام‌های تربیتی و روان‌شناسی رفتاری، مفهومی تحت عنوان حساسیت‌زدایی نظام‌مند نسبت به رفتارهای منفی وجود دارد. وقتی فردی یک خطای کوچک انجام می‌دهد و آن را بی‌اهمیت جلوه می‌دهد، وجدان اخلاقی و سنسورهای هشداردهنده درون او به تدریج خاموش می‌شوند. فاجعه از همان نقطه‌ای کلید می‌خورد که فرد می‌گوید: این که مسأله مهمی نیست، همه همین‌طور رفتار می‌کنند!»
این استاد تعلیم و تربیت افزود:
«امیرالمؤمنین (ع) با ظرافت بی‌نظیری دست روی ریشه این لغزش رفتاری گذاشته‌اند. وقتی فرد خطایی را “خُرد و ناچیز” می‌پندارد (اسْتَهَانَ بِهِ)، مقاومت روانی‌اش برای ارتکاب خطاهای بزرگ‌تر و خطرناک‌تر شکسته می‌شود. بنابراین، سخت‌ترین گناه، آن عملی نیست که شاید از سر غلبه هیجان و همراه با پشیمانی رخ داده، بلکه آن خطایی است که پشتوانه توجیه و سبک‌انگاری دارد.»
آسیب‌شناسی خطاهای ریز در خانواده، مدرسه و روابط اجتماعی
استاد جهانگیری مهر با اشاره به پیامدهای این نگرش در الگوهای تربیتی نسل نو تصریح کرد:
«امروز در خانواده‌ها، فضاهای آموزشی و زیست دیجیتال، شاهد عادی‌سازی خرده‌خطاهایی نظیر شوخی‌های تحقیرآمیز، بی‌مسئولیتی‌های جزئی، بدقولی‌های کوچک، شایعه‌پراکنی‌ها و عبور از حریم خصوصی افراد هستیم. وقتی والدین یا مربیان در برابر این رفتارهای به‌ظاهر ریز سکوت کرده یا آن‌ها را بی‌اهمیت تلقی می‌کنند، در حقیقت ناخواسته در حال مشروعیت‌بخشی به بحران‌های اخلاقی کلان‌تر در آینده هستند.»
راهکارهای بازسازی ذهنیت اخلاقی و تربیت مراقبه‌محور
وی در پایان با تأکید بر ضرورت تقویت “هوش اخلاقی” و “خودنظارتی” در فرآیند تربیت، خاطرنشان کرد:
«تعلیم و تربیت اصیل بر پایه خودآگاهی و مراقبت لحظه‌ای استوار است. برای مصون‌سازی جامعه و نسل جوان از این افتادن در دام سبک‌شماری، باید مهارت بازاندیشی در رفتار (محاسبه نفس)، پذیرش مسئولیت اشتباهات و تقویت فرهنگ پوزش‌خواهی بدون توجیه را آموزش دهیم. نجات ساختار اخلاقی جامعه از اصلاح همین جزئیات و توقف عادی‌سازی خطاهای کوچک آغاز می‌شود.»
0 پسندیدم