در جست‌وجوی آرامش در طوفان؛ ضرورت «ذکر‌درمانی» در عصر آشوب

در روزگاری که هجوم اطلاعات، تلاطم‌های روانی و آشوب‌های اجتماعی، آرامش را از دل‌ها رانده است، انسان مدرن میان پرسش‌های بی‌‌پاسخ و اضطراب‌های بی‌پایان سرگردان است. آیا راهی برای بازگشت به مرکز ثقل آرامش وجود دارد؟ در این گفتگو، با حجت‌الاسلام و المسلمین سید مهدی حسین‌زاده، استاد اخلاق در تهران، به بررسی نقش «ذکر» نه تنها به عنوان یک عمل عبادی، بلکه به عنوان یک «درمان استراتژیک» برای حفظ سلامت روان و ثبات اجتماعی در عصر آشوب می‌پردازیم.

صد آنلاین: سلام و عرض ادب. در دوران معاصر، ما با نوعی «آشوب ساختاریافته» روبرو هستیم؛ از آشوب‌های فضای مجازی گرفته تا بحران‌های فکری. از نظر نگاه اخلاقی و معنوی، ریشه این ناآرامی‌های درونی و بیرونی کجاست؟

حجت‌الاسلام حسین‌زاده: سلام و عرض ادب بر شما و مخاطبان گرامی «صد آنلاین». اگر بخواهیم دقیق نگاه کنیم، آشوب امروز، آشوبِ «دوری از مرکز» است. انسان زمانی دچار تلاطم می‌شود که پیوند خود را با منبع اصلی ثبات، یعنی خداوند، از دست می‌دهد. در قرآن کریم می‌فرماید: «أَلَا بِذِکْرِ اللَّهِ تَطْمَئِنُّ الْقُلُوبُ» (آیا با یاد خدا دل‌ها آرام می‌گیرد؟). این تنها یک وعده نیست، بلکه یک قانون هستی‌شناختی است. وقتی انسان از ذکر الهی فاصله می‌گیرد، در برابر هر موجی از اخبار، شایعات و بحران‌های روانی، مانند برگ در برابر باد عمل می‌کند.

صد آنلاین: شما در بحث‌های خود بر مفهوم «ذکردرمانی» تأکید دارید. این اصطلاح با ذکر معمولی که در نماز می‌خوانیم چه تفاوتی دارد؟ آیا منظور ما یک مداخله درمانی برای مقابله با بحران‌های زمانه است؟

حجت‌الاسلام حسین‌زاده: دقیقاً همین‌طور است. ذکر معمولی، یک حرکت زبانی است، اما «ذکردرمانی»، یک «فرایند بازسازی روانی» است. در واقع، ما ذکر را به عنوان یک دارو (Medicine) در نظر می‌گیریم. در روایات ما، ذکر تنها برای ثواب نیست، بلکه برای «تثبیت وجود» است. وقتی می‌گوییم ذکردرمانی، یعنی استفاده از کلمات و مفاهیم قدسی برای بازگرداندن کنترل به ذهن انسان. در عصر حاضر که «بیگانگی از خویشتن» حاکم است، ذکر به انسان کمک می‌کند تا دوباره خودش را پیدا کند و در برابر هجمه‌های فکری و ارزش‌های متلاطم، متزلزل نشود.

صد آنلاین: در روایات شیعه، مفاهیم بسیار عمیقی درباره رابطه ذکر و صیانت از جان و مال و ثبات روانی وجود دارد. می‌توانید به نمونه‌ای از این پیوند اشاره کنید که در عصر حاضر قابل کاربرد باشد؟

حجت‌الاسلام حسین‌زاده: بله، در احادیث اهل‌بیت (ع) آمده است که ذکر، «نور در دل و روشنی در چهره» است. اما اگر بخواهیم به زبان امروز بگوییم، ذکر یعنی «تمرکز». بزرگترین مشکل انسان امروز «تشتت ذهن»  است. ما مدام در حال پرش از این خبر به آن خبر هستیم. این پراکندگی، ریشه اضطراب است. روایات ما بر «ذکر مستمر» تأکید دارند؛ ذکری که در فعالیت‌های روزمره با انسان همراه است. این همراهی، همان چیزی است که در روان‌شناسی مدرن به آن «ذهن‌آگاهی» (Mindfulness) می‌گویند، اما با این تفاوت بزرگ که در نگاه ما، این آگاهی، آگاهی از حضور خداوند در لحظه است.

صد آنلاین: با توجه به نقش شما در آموزش اخلاق، چگونه می‌توانیم «ذکردرمانی» را به عنوان یک سبک زندگی برای نسل جوان که در معرض سیل عظیم رسانه‌هاست، ترویج کنیم؟

حجت‌الاسلام حسین‌زاده: ما نباید ذکر را به یک فعالیت خشک و سنتی محدود کنیم. برای جوانان، ذکر باید به معنای «مقاومت هوشمندانه» باشد. یعنی جوان بداند که هر خبری که می‌خواند یا هر تصاویری که می‌بیند، اگر از فیلتر ذکر و تفکر الهی عبور نکند، می‌تواند روح او را آلوده کند. ما باید آموزش دهیم که ذکر، یعنی داشتن یک «مرکز ثقل» درونی. اگر جوان در درون خود با خدا پیوند داشته باشد، آشوب‌های بیرونی، تنها باعث رشد او می‌شوند، نه فروپاشی او.

صد آنلاین: در پایان، سخنی با کسانی دارید که در میان این همه هیاهوی اقتصادی و اجتماعی، احساس درماندگی و ناامیدی می‌کنند؟

حجت‌الاسلام حسین‌زاده: به آن‌ها می‌گویم: آشوب‌ها، بخشی از طبیعت دنیاست. اما هیچ طوفانی نمی‌تواند کشتی‌ای را غرق کند که لنگرگاه محکمی دارد. لنگرگاه شما، ذکر است. ذکر یعنی اعتماد به اینکه «او با ماست». این اعتماد، بزرگترین داروی ضد اضطراب است. از قرآن و روایات بیاموزید که چگونه با یاد خدا، از بحران‌ها عبور کنید، نه اینکه در آن‌ها غرق شوید.