از «ذُل» تا «ظِل»؛ روایت تکان‌دهنده امیرالمؤمنین(ع) از تکیه بر مال، علم، عقل و خدا

سخنی عمیق و پرمعنا از حضرت امیرالمؤمنین علی(ع) با محور چهار واژه کلیدی ذُل، ضَل، زَل و ظِل بار دیگر در محافل فرهنگی و دینی مورد توجه قرار گرفته است؛ عبارتی کوتاه اما پرمفهوم که نسبت انسان با مال، علم، عقل و توکل به خداوند را به زیباترین شکل ترسیم می‌کند.

به گزارش صد آنلاین، در این حکمت منسوب به امام علی(ع) آمده است:

«مَن تَوَکَّلَ عَلَی المالِ ذَلَّ،

وَ مَن تَوَکَّلَ عَلَی العِلمِ ضَلَّ،

وَ مَن تَوَکَّلَ عَلَی العَقلِ زَلَّ،

وَ مَن تَوَکَّلَ عَلَی اللهِ ظَلَّ.»

بر اساس این بیان نورانی، کسی که تنها به مال تکیه کند، گرفتار ذلت می‌شود؛ آن‌که فقط به علم خود متکی باشد، ممکن است گمراه شود؛ و کسی که همه چیز را در عقل محدود بشری خلاصه کند، در معرض لغزش قرار می‌گیرد. در مقابل، انسانی که توکل به خداوند را محور زندگی خود قرار دهد، به آرامش، پناه و آسایش حقیقی می‌رسد.

کارشناسان فرهنگی و دینی معتقدند رمز ماندگاری این کلام در همین چینش هنرمندانه واژه‌هاست؛ از ذُل و ضَل و زَل تا ظِل. گویی این حکمت، مسیر سقوط انسان در تکیه بر داشته‌های محدود و راه نجات او در پناه بردن به خداوند را در چهار تعبیر کوتاه خلاصه کرده است.

این پیام اخلاقی در روزگاری که بسیاری آرامش را در ثروت، مدرک، موقعیت اجتماعی و توان فردی جست‌وجو می‌کنند، هشداری جدی و در عین حال امیدبخش به شمار می‌رود؛ هشداری که یادآور می‌شود هیچ‌یک از سرمایه‌های مادی و ذهنی، بدون اتصال به خداوند، تضمین‌کننده نجات و آرامش نیست.

این روایت در منابع دینی از جمله بحارالانوار، جلد ۱، صفحه ۱۶۱ نقل شده و از جمله مضامینی است که می‌تواند در تقویت نگاه توحیدی، آرامش درونی و اصلاح سبک زندگی مؤمنانه نقش مهمی ایفا کند.