صدای تق‌تق زانو را جدی بگیرید/ هشدار فوق‌تخصص ارتوپدی

به گزارش صد آنلاین  ، یک فوق‌تخصص ارتوپدی با تشریح علل زانودرد، صدای مفاصل، زانوی پرانتزی و آرتروز هشدار داد که برخی رفتارهای روزمره مانند نشستن طولانی روی زانو، اضافه وزن و بی‌توجهی به انحراف پاها می‌تواند در بلندمدت به فرسایش مفاصل و آسیب‌های جبران‌ناپذیر منجر شود.

 دکتر علیرضا صادقپور – فوق‌تخصص ارتوپدی – در گفت‌وگو با اشاره به روند طبیعی رشد زانو در کودکان اظهار داشت: هنگام تولد، زانوی نوزادان معمولاً به طور طبیعی حالت پرانتزی دارد. این وضعیت تا یک سالگی تشدید می‌شود و حتی پس از شروع راه رفتن نیز ادامه می‌یابد. خوشبختانه این پرانتزی تا یک و نیم تا دو سالگی به مرور اصلاح شده و به حالت نرمال بازمی‌گردد. اما اگر پس از دو سالگی، زانوها همچنان پرانتزی باقی بماند، وضعیت غیرطبیعی بوده و نیاز به بررسی دقیق دارد.

چه عواملی باعث ماندگاری زانوی پرانتزی می‌شوند؟

به گفته این فوق‌تخصص، علل متابولیکی مانند کمبود ویتامین D و کلسیم می‌تواند کیفیت استخوان را کاهش داده و منجر به نرمی استخوان شود. همچنین بیماری «راشیتیسم» که در اثر اختلال جذب ویتامین D از دستگاه گوارش ایجاد می‌شود، موجب ضعف و نرمی استخوان می‌گردد. در این موارد با انجام آزمایش و تجویز دارو، مشکل قابل حل است.

دکتر صادقپور به بیماری دیگری به نام «بلانت» اشاره کرد: در این بیماری، اختلال در صفحه رشد زانو باعث می‌شود که رشد استخوان یک‌طرفه شود. بلانت می‌تواند یک یا هر دو زانو را درگیر کند و ماهیتی پیشرونده دارد. اگر این بیماری تا چهارسالگی تشخیص داده شود، با روش‌های غیرجراحی مانند کفش‌های مخصوص، حرکات اصلاحی و فیزیوتراپی قابل اصلاح است، در غیر این صورت جراحی لازم خواهد بود.

پرانتزی زانو در نوجوانان و بزرگسالان

این جراح ارتوپدی درباره پرانتزی زانو در نوجوانان توضیح داد: افراد تا ۹ سالگی معمولاً مشکل خاصی ندارند، اما با شروع رشد، برخی نوجوانان دچار پرانتزی ارثی در پاها می‌شوند که تا ۱۵ سالگی ادامه می‌یابد. در این موارد ابتدا درمان غیرجراحی توصیه می‌شود و اگر مؤثر نباشد، عمل جراحی ضرورت پیدا می‌کند.

وی تأکید کرد: پس از ۱۵ سالگی، پرانتزی معمولاً اصلاح نمی‌شود و حرکات اصلاحی فقط به منظور تقویت عضلات و افزایش کشش کاربرد دارند. در افراد با شغل سنگین یا اضافه وزن، پرانتزی می‌تواند در آینده به آرتروز منجر شود.

دکتر صادقپور با بیان اینکه در ایران، پرانتزی به صورت نژادی شایع است، افزود: میزان اندکی از آن در بسیاری از افراد دیده می‌شود. تشخیص شدت پرانتزی از طریق اندازه‌گیری از لگن تا مچ پا انجام می‌شود. زمانی که خط عمودی از زانو به بیرون منحرف شود، نشان‌دهنده شدت مشکل است، اما اگر این خط به داخل زانو تغییر جهت دهد، نیاز به عمل وجود ندارد.

صدای زانو؛ چه زمانی خطرناک است؟

وی در ادامه به موضوع صداهای مفصلی پرداخت و گفت: برخی افراد به طور طبیعی از مفاصل خود صدا می‌شنوند، اما صدای بیش از حد دلایل مشخصی دارد. اگر صدا همراه با درد یا تورم باشد، مشکل وجود دارد، در غیر این صورت طبیعی است. اما قفل شدگی زانو هرگز طبیعی نیست و معمولاً به علت نرمی غضروف کشکک (که در نوجوانان و جوانان شایع‌تر است) یا پارگی مینیسک ایجاد می‌شود. پارگی مینیسک اغلب در افرادی دیده می‌شود که ورزش می‌کنند یا پایشان پیچ خورده است.

برآمدگی پشت زانو نشانه چیست؟

دکتر صادقپور درباره برآمدگی پشت زانو اظهار کرد: این برآمدگی در اکثر موارد کیستی است که در اثر تجمع مایع مفصلی ایجاد می‌شود. اگر اندازه کیست کوچک (مثلاً دو تا سه سانتی‌متر) باشد، درمان غیرجراحی شامل دارو، زانوبند و پرهیز از بالا و پایین رفتن از پله کافی است. اما اگر کیست بزرگتر باشد یا به پارگی مینیسک مرتبط باشد، هم باید منیسک درمان شود و هم عمل جراحی انجام گیرد.

آرتروز؛ از تغییر سبک زندگی تا تعویض مفصل

این جراح و فوق‌تخصص ارتوپدی درباره آرتروز تصریح کرد: در مفاصل مبتلا به آرتروز، استفاده از گرمای موضعی به کاهش درد کمک می‌کند. تعویض مفصل تنها به عنوان آخرین راهکار درمانی در نظر گرفته می‌شود. اگر آرتروز در مراحل اولیه تشخیص داده شود، نخستین اقدام، تغییر سبک زندگی است: افراد باید روی صندلی بنشینند، از پله رفت‌وآمد کمتری داشته باشند و با کاهش وزن، عضلات خود را تقویت کنند.

وی تأکید کرد: هیچ درمان دارویی قطعی برای آرتروز وجود ندارد. اگر همه روش‌های غیرجراحی انجام شود و مؤثر واقع نشود، تعویض مفصل گزینه‌ای مؤثر برای افزایش کیفیت زندگی و بهبود توانایی حرکتی فرد است. تعویض مفصل شرط سنی ندارد، اما افراد باید بدانند که این تعویض مادام‌العمر نیست و عوارض خاص خود را دارد – از جمله خطر عفونت که ممکن است بلافاصله پس از عمل یا چند ماه بعد بروز کند. همچنین اگر فرد پس از تعویض مفصل فعالیت‌های سنگین انجام دهد، مفصل زودتر فرسوده می‌شود.

دکتر صادقپور افزود: پس از این عمل، زانو تا حدود ۱۱۰ درجه قابلیت خم شدن دارد. افراد نباید روی زانو بنشینند و بهتر است از مبل و صندلی استفاده کنند. نشستن مکرر روی زانو پس از عمل، باعث شلی مفصل و بروز عوارض دیگر می‌شود.

پارگی مینیسک و روش‌های پیشگیری

وی درباره درجات مختلف پارگی مینیسک گفت: پارگی درجه یک و دو با مراقبت‌های معمول بهبود می‌یابد، اما پارگی درجه سه که با قفل شدگی زانو و تورم همراه است، نیاز به عمل جراحی دارد.

دکتر صادقپور در پایان به روش‌های پیشگیری از آرتروز اشاره کرد: کنترل وزن مهمترین عامل پیشگیری است. انحرافات مفصلی مانند پرانتزی یا ضربدری اگر در سنین پایین به موقع اصلاح شوند، از بروز آرتروز جلوگیری می‌کنند. افراد نباید حتی سر سفره یا در فعالیت‌های روزمره روی زانو بنشینند، زیرا این کار طی چند سال منجر به آرتروز می‌شود. استفاده از استخر و انجام پیاده‌روی آرام در آب همراه با تمرینات تقویت عضلات، تأثیر بسزایی در پیشگیری و درمان مشکلات زانو دارد./همشهری آنلاین