چهارشنبه ۱۸ شهريور ۱۴۰۵
آسم یک بیماری طولانیمدت است، اما روشهایی برای کنترل مناسب آن وجود دارد تا بتوانید احساس خوبی داشته باشید و زندگی روزمرهتان را بدون مشکل ادامه دهید.
آسم یک بیماری التهابی مزمن است که میتواند باعث احساس فشار یا گرفتگی در قفسه سینه، سرفه و خسخس سینه شود. این بیماری راههای هوایی دستگاه تنفسی را درگیر میکند؛ یعنی تمام مسیرهایی که هوا را از حفره بینی به سمت ریهها منتقل میکنند.
وقتی راههای هوایی ملتهب میشوند، ممکن است قفسه سینه احساس گرفتگی داشته باشد یا فرد دچار سرفه و خسخس شود. در آسم، جریان هوا محدود میشود؛ زیرا عضلات اطراف راههای هوایی منقبض شده و این مسیرها را تنگ میکنند. دیواره راههای هوایی نیز ممکن است ضخیمتر شود و مخاط بیشتری تولید کند و در نتیجه عبور هوا دشوارتر شود.
آسم انواع مختلفی دارد که پزشکان به آنها فنوتیپهای آسم میگویند. شایعترین نوع، آسم «نوع ۲ با فعالیت بالا» (Type 2-high) است که معمولاً با آلرژی و/یا افزایش سلولهای ایمنی به نام ائوزینوفیل همراه است.
در آسم آلرژیک، بدن نسبت به ذرات موجود در محیط حساستر میشود. در آسم ائوزینوفیلیک، نوعی از گلبولهای سفید خون به نام ائوزینوفیل در راههای هوایی تجمع پیدا میکنند و باعث التهاب میشوند.
در مقابل، در آسم «نوع ۲ با فعالیت پایین» (Type 2-low)، التهاب از نوع مرتبط با آلرژی دیده نمیشود و ممکن است نوع دیگری از گلبول سفید، به نام نوتروفیل، در راههای هوایی وجود داشته باشد یا اصلاً سلولهای التهابی قابلتوجهی دیده نشود.
ممکن است علائم و ویژگیهای شما به یکی از این انواع یا ترکیبی از آنها شباهت داشته باشد. تشخیص و تعیین نوع دقیق آسم بر عهده پزشک است.
آسم میتواند در دوران کودکی یا بزرگسالی شروع شود و علائم آن از فردی به فرد دیگر متفاوت است.
علائم آسم چیست؟
آسم میتواند به شکلهای مختلفی ظاهر شود و علائم در افراد مختلف متفاوت است. با این حال، شایعترین علائم عبارتاند از:
* سرفه: ممکن است خشک باشد یا همراه با خلط.
* گرفتگی یا فشار قفسه سینه: ممکن است هنگام تنفس احساس کنید قفسه سینهتان فشرده یا سنگین شده است.
* مشکل در تنفس: ممکن است نفس کشیدن دشوار شود یا احساس تنگی نفس داشته باشید.
* خسخس سینه: صدایی زیر و شبیه سوت آرام که هنگام نفس کشیدن از قفسه سینه شنیده میشود.
* طولانی شدن روند بهبود سرماخوردگی: اگر آسم تشخیص داده نشده باشد، ممکن است متوجه شوید که بهبود سرماخوردگیهای معمولی برایتان بسیار طولانیتر از حد معمول طول میکشد. بسیاری از افراد مبتلا به آسم این وضعیت را اینطور توصیف میکنند: «هر سرماخوردگی معمولی انگار به قفسه سینهام میزند و هفتهها به سرفه ادامه میدهم.»
آسم چگونه تشخیص داده میشود؟
مهمترین ابزار تشخیص آسم، گرفتن شرححال کامل پزشکی و انجام معاینه دقیق است.
اغلب پزشک عمومی یا متخصص اطفال ابتدا آسم را تشخیص میدهد و در صورت نیاز، بیمار را برای آزمایشهای بیشتر و مدیریت بیماری به متخصص ارجاع میدهد.
دو گروه اصلی از متخصصان که علائم مزمن تنفسی را بررسی و درمان میکنند عبارتاند از:
* متخصص آلرژی و ایمونولوژی
* متخصص ریه (پولمونولوژیست)
متخصصان آلرژی معمولاً پس از گذراندن دو تا سه سال آموزش تخصصی بیشتر، در زمینه تشخیص، طبقهبندی و درمان آسم، آلرژیها و سایر بیماریهای مرتبط با حساسیت فعالیت میکنند. متخصصان ریه نیز آموزشهای تخصصی بیشتری برای مدیریت بیماریهای پیچیده تنفسی مانند آسم میبینند.
آزمایشهای رایجی که متخصص آلرژی ممکن است برای تشخیص، تعیین نوع و کنترل آسم انجام دهد عبارتاند از:
* تست تنفس یا اسپیرومتری: در این آزمایش عملکرد ریه بررسی میشود. ممکن است در طول آزمایش داروهایی مانند اسپری تنفسی به فرد داده شود تا مشخص شود عملکرد ریه پس از مصرف دارو چه تغییری میکند.
* تست پوستی آلرژی: برای بررسی واکنشهای آلرژیک نسبت به شایعترین مواد حساسیتزای موجود در محیط داخل و خارج خانه انجام میشود. این مواد برای بیشتر افراد بیضرر هستند، اما در افراد حساس میتوانند واکنش آلرژیک ایجاد کرده و آسم را تحریک کنند.
* آزمایش خون: برای بررسی تعداد انواع سلولهای خونی و اندازهگیری پروتئینهای مرتبط با آلرژی انجام میشود.
* اندازهگیری نیتریکاکسید بازدمی (FeNO): یک تست تنفسی است که مشخص میکند آیا نوع خاصی از التهاب در راههای هوایی وجود دارد یا خیر؛ نوعی التهاب که با آسم آلرژیک یا ائوزینوفیلیک ارتباط دارد.
چه عواملی آسم را تحریک میکنند؟
عوامل مختلفی میتوانند باعث شروع یا تشدید علائم آسم شوند، از جمله:
* مواد آلرژیزا مانند مایتهای موجود در گردوغبار خانه، شوره و ذرات پوست حیوانات خانگی، سوسکها، هاگهای کپک و گرده درختان، علفها و علفهای هرز
* عفونتهای ویروسی دستگاه تنفسی، مانند سرماخوردگی معمولی
* ورزش
* تغییرات آبوهوا، از جمله تغییر رطوبت، هوای سرد، آلودگی هوا، طوفانهای شدید و آتشسوزیهای جنگلی
* دود سیگار یا ویپ
* استرس و فشار روحی
* چاقی
* برخی داروها، برای مثال آسپرین
آسم چگونه درمان میشود؟
نوع و شدت آسم تعیین میکند که چه درمانی برای فرد مناسبتر است.
درمان آسم با شناخت شرایط هر فرد و عوامل محرک احتمالی او آغاز میشود. به همین دلیل، پزشک معمولاً ارزیابی کاملی انجام میدهد تا مشخص شود چه عواملی میتوانند علائم آسم را تشدید کنند. اگر عوامل آلرژیزا شناسایی شوند، راهکارهایی برای کاهش یا جلوگیری از تماس با آنها ارائه میشود.
درمان آسم اغلب به شکل داروهای استنشاقی (اسپری) است که دارو را مستقیماً به ریهها و راههای هوایی میرسانند.
از آنجا که التهاب راههای هوایی نقش مهمی در آسم دارد، معمولاً از داروهایی به نام کورتیکواستروئیدهای استنشاقی برای کاهش التهاب استفاده میشود.
همچنین ممکن است داروهایی برای کاهش انقباض عضلات راههای هوایی مورد نیاز باشند که به آنها برونکودیلاتورها یا داروهای گشادکننده برونشها گفته میشود.
اسپریهای تنفسی انواع مختلفی دارند و متخصص آلرژی میتواند بهترین ترکیب دارویی را برای کنترل بیماری انتخاب کند.
داروهای خوراکی نیز در برخی موارد استفاده میشوند. اگر داروهای خوراکی و استنشاقی نتوانند آسم را بهخوبی کنترل کنند، متخصص آلرژی ممکن است داروهای تزریقی موسوم به داروهای بیولوژیک (Biologics) را در نظر بگیرد.
این داروها معمولاً برای آسم متوسط تا شدید استفاده میشوند و با هدف قرار دادن مسیرهای خاص ایجاد التهاب، به کنترل بیماری کمک میکنند.
چه چیزی باعث ابتلا به آسم میشود؟
به نظر میرسد عوامل مختلفی در مستعد کردن فرد برای ابتلا به آسم نقش دارند و عوامل دیگری نیز میتوانند بیماری را تشدید کنند.
آسم ممکن است از دوران کودکی شروع شود و عوامل ژنتیکی در ابتلا به آن نقش مهمی دارند. برای مثال، کودکانی که یکی از والدینشان آسم دارد، احتمال بیشتری برای ابتلا به آسم دارند؛ با این حال، آسم از یک الگوی وراثتی مشخص پیروی نمیکند.
برخی عفونتهای تنفسی نیز با افزایش احتمال ابتلا به آسم ارتباط دارند، از جمله ویروس سنسیشیال تنفسی (RSV) و رینوویروس انسانی.
محیط زندگی نیز نقش مهمی دارد. افرادی که به حیوانات یا مواد موجود در محیط حساسیت دارند، یعنی به اصطلاح دچار حساسیت به آلرژنهای هوابرد هستند، بیشتر در معرض ابتلا به آسم قرار دارند.
به نظر میرسد آسمی که در بزرگسالی ایجاد میشود، بیشتر تحت تأثیر عوامل محیطی و سبک زندگی قرار دارد.
عوامل خطر آسم
عوامل زیر میتوانند احتمال ابتلا به آسم را افزایش دهند:
* سابقه خانوادگی آسم در پدر یا مادر
* حملات مکرر خسخس سینه، حتی زمانی که فرد بیمار نیست
* سابقه شخصی بیماریهای آلرژیک مانند رینیت آلرژیک (تب یونجه)، اگزما یا درماتیت آتوپیک و/یا حساسیت غذایی
* حساسیت به آلرژنهای موجود در هوا، مانند مایتهای گردوغبار، شوره حیوانات، سوسکها، هاگهای کپک یا گرده گیاهان
* افزایش تعداد ائوزینوفیلها در خون
زندگی با آسم
زندگی با آسم میتواند کاملاً قابلکنترل باشد. مهمترین نکته این است که بیماری بهخوبی کنترل شود؛ زیرا آسم کنترلنشده میتواند تأثیر جدی بر زندگی روزمره داشته باشد.
پس از تشخیص آسم، کنترل مناسب بیماری به یکی از مهمترین اولویتهای تیم درمان تبدیل میشود.
اگر فکر میکنید ممکن است آسم داشته باشید، مهم است که درباره علائمتان با پزشک صحبت کنید. اگر آسم بهدرستی درمان نشود، ممکن است بهمرور زمان پیشرفت کند و باعث تغییرات دائمی در راههای هوایی شود.
پزشکان به این روند «بازسازی راههای هوایی» (Airway Remodeling) میگویند؛ یعنی التهاب ادامه پیدا میکند و ممکن است با گذشت زمان بافت اسکار در راههای هوایی شکل بگیرد.
این تغییرات میتوانند باعث شوند راههای هوایی بهطور دائمی باریکتر و سفتتر شوند. در چنین شرایطی، مشکلات تنفسی ممکن است حتی با مصرف دارو نیز در آینده بهطور کامل برطرف نشوند.
اما خبر خوب این است که شروع بهموقع درمان مناسب و کنترل مداوم علائم میتواند از بروز این تغییرات جلوگیری کند.
همکاری با متخصص آلرژی میتواند به کنترل بهتر آسم و محافظت طولانیمدت از ریهها کمک کند.
هدف از درمان این است که بتوانید روی فعالیتهای روزمره خود تمرکز کنید؛ چه کارهایی که مجبور به انجامشان هستید و چه فعالیتهایی که دوست دارید انجام دهید، بدون اینکه علائم مربوط به راههای هوایی مانع شما شوند.