چرا واشنگتن هند را در تراز چین و پاکستان نگه می‌دارد؟

به گزارش صد آنلاین، در میانه یکی از تشدیدهای نظامی در منطقه کشمیر در سال ۲۰۲۵، دونالد ترامپ مدعی شد که با تهدید به اعمال تعرفه‌های سنگین، مانع از وقوع یک جنگ گسترده میان هند و پاکستان شده است. ادعایی که از سوی دهلی‌نو رد شد، اما نشان داد واشنگتن همچنان می‌کوشد نقش «میانجی» را در یکی از حساس‌ترین منازعات آسیا برای خود حفظ کند؛ نقشی که همواره با حساسیت و بدبینی هند همراه بوده است.

روابط هند و آمریکا از ابتدا بر پایه بی‌اعتمادی متقابل شکل گرفت. از دوران جنگ جهانی دوم که واشنگتن در نهایت جانب بریتانیا را گرفت، تا دوران جنگ سرد که هند سیاست عدم تعهد را برگزید و آمریکا را در کنار پاکستان در بلوک‌های نظامی منطقه دید، همواره یک شکاف راهبردی پابرجا بوده است.

حتی در دوره‌های بعدی نیز این شکاف کاملا ترمیم نشد. هرچند پس از جنگ سرد و به‌ویژه بعد از ۱۱ سپتامبر، همکاری‌های امنیتی و نظامی دو کشور گسترش یافت و توافق‌های مهمی مانند همکاری هسته‌ای غیرنظامی در سال ۲۰۰۵ امضا شد، اما اختلافات بنیادی همچنان باقی ماند.

در سال‌های اخیر، به‌ویژه با افزایش قدرت چین، آمریکا و هند به‌طور تاکتیکی به یکدیگر نزدیک شدند. با این حال، این نزدیکی بیشتر محصول «تهدید مشترک» بود تا یک اعتماد راهبردی پایدار.

در مقابل، سیاست‌های دوره ترامپ—از محدودیت‌های مهاجرتی گرفته تا تعرفه‌های سنگین تجاری و فشار بر خرید نفت از روسیه—بار دیگر نشان داد که اولویت واشنگتن الزاما همسویی بلندمدت با هند نیست، بلکه مدیریت منافع فوری اقتصادی و ژئوپلیتیکی است.

هند که خود را یک قدرت مستقل و رو به رشد می‌داند، این رویکرد را با «استقلال راهبردی» خود در تضاد می‌بیند؛ سیاستی که اجازه نمی‌دهد دهلی‌نو به یک متحد تابع در چارچوب سیاست‌های آمریکا تبدیل شود.

در این میان، چین همچنان محور اصلی محاسبات آمریکاست. هر بار که واشنگتن به سمت تعامل یا کاهش تنش با پکن حرکت کرده، این پیام در دهلی‌نو ایجاد شده که هند همچنان یک شریک درجه دوم در معادلات جهانی است.

از نگاه هند، چنین چرخش‌هایی نه تنها موقعیت این کشور را تضعیف می‌کند، بلکه می‌تواند زنجیره سرمایه‌گذاری و انتقال فناوری را نیز تحت تأثیر قرار دهد؛ موضوعی که برای اقتصاد رو به رشد هند حیاتی است.

در کنار چین، پاکستان نیز همچنان یکی از ابزارهای سنتی سیاست آمریکا در منطقه باقی مانده است. واشنگتن در مقاطع مختلف، اسلام‌آباد را به عنوان شریک امنیتی «کارکردی» حفظ کرده است؛ شریکی که در بحران‌های منطقه‌ای می‌تواند نقش فوری ایفا کند، حتی اگر روابط ساختاری‌اش با چین و اختلافاتش با هند پابرجا باشد.

این وضعیت برای هند یک پیام روشن دارد: آمریکا در لحظه‌های حساس، لزوما جانب دهلی‌نو را نخواهد گرفت.

جمع‌بندی این روند تاریخی نشان می‌دهد که روابط هند و آمریکا، برخلاف برخی ادعاها، هنوز به سطح یک اتحاد راهبردی کامل نرسیده است.

هند به‌عنوان قدرتی نوظهور در آسیا، حاضر نیست استقلال تصمیم‌گیری خود را قربانی نزدیکی به واشنگتن کند. از سوی دیگر، آمریکا نیز همچنان میان سه‌گانه پیچیده چین، هند و پاکستان در حال نوسان است و سیاستی ثابت و بلندمدت در قبال جنوب آسیا ندارد.

در نهایت، آنچه امروز دیده می‌شود نه یک اتحاد تثبیت‌شده، بلکه یک «شراکت مشروط و متغیر» است؛ شراکتی که هر بحران جدید در منطقه می‌تواند آن را بار دیگر دستخوش بازتعریف کند.

زیبا اکبرزاده/ ایلنا