حجت‌الاسلام حسین‌زاده در گفت‌وگو با صدآنلاین: خطبه اشباح منشور عقلانیت توحیدی و راه نجات انسانِ امروز از اضطراب است

به گزارش خبرنگار فرهنگی صد آنلاین، استاد اخلاق تهران با اشاره به آموزه‌های معرفتی خطبه اشباح امام علی(ع) گفت: این خطبه صرفاً یک متن فلسفی نیست، بلکه نقشه‌ای برای زندگی مؤمنانه و رهایی از بحران هویت و اضطراب در عصر جدید است. وی تأکید کرد: علی(ع) در خطبه اشباح، خداشناسی را از سطح واژه و برهان به سطح تجربه زیسته انسان آگاه ارتقا می‌دهد.

خبرنگار صدآنلاین: خطبه اشباح در نهج‌البلاغه به دلیل پیچیدگی‌های فلسفی‌اش شاید برای عموم دشوار باشد. به نظر شما، پیام اصلی این خطبه برای انسان امروز چیست؟

حجت‌الاسلام سید مهدی حسین‌زاده: بله، ظاهر خطبه شاید انتزاعی به نظر برسد، اما در واقع امام علی(ع) در آن از خدا سخن می‌گوید تا انسان بداند جایگاه خود در هستی چیست. این خطبه ما را از «غفلت از مبدا» نجات می‌دهد. علی(ع) می‌خواهد بگوید: تا زمانی که خدا را به درستی درک نکنیم، خود را هم نمی‌فهمیم. امروز که تمدن مدرن انسان را به «خودبسندگیِ بدون معنا» کشانده، بازخوانی خطبه اشباح ما را به تعادل میان علم، ایمان و آرامش درونی دعوت می‌کند.

خبرنگار: در بخشی از خطبه، امام می‌فرماید: «کائن لا عن حدوثٍ…»؛ این تعابیر توحیدی چه درسی برای ما دارد؟

حجت‌الاسلام سید مهدی حسین‌زاده: این عبارات یعنی خدا زمان‌مند و محدود نیست. این درک، روان ما را از دوگانه‌ی «ترس از آینده» و «حسرت گذشته» آزاد می‌کند. وقتی می‌دانیم که خدا حضور دائم دارد، انسان از اضطراب رها می‌شود و تصمیم‌هایش رنگ اطمینان می‌گیرد. به زبان امروزی، این خطبه ما را از «زیستن واکنشی» به «زیستن آگاهانه» می‌رساند.

خبرنگار: در زندگی اجتماعی امروز، خطبه اشباح چه کارکردی دارد؟

حجت‌الاسلام سید مهدی حسین زاده: امام علی(ع) با بیان نظم هستی، ما را به مفهوم پراکسیس الهی می‌رساند؛ یعنی عملِ آگاهانه بر اساس فهم حکیمانه. جامعه‌ای که سیاست، اقتصاد و ارتباطاتش بدون عقلانیت توحیدی پیش برود، دچار آشفتگی معرفتی می‌شود. بنابراین، پیام خطبه اشباح برای امروز این است که مدیریت اجتماعی هم باید متعبد و هم متفکر باشد؛ نه صرفاً شعاری و نه صرفاً تکنوکرات.

خبرنگار: اگر بخواهیم این خطبه را در یک جمله برای نسل جوان خلاصه کنیم، آن جمله چیست؟

حجت‌الاسلام سید مهدی حسین‌زاده: همان که امام فرمود: «من عرف نفسه فقد عرف ربه». خطبه اشباح راه شناخت خدا از مسیر شناخت انسانِ درون ماست. این یعنی هرکس بخواهد در جهانِ پرسرعت امروز آرامش، معنا و جهت بیابد، باید از درون خود آغاز کند؛ و این عین پیام نهج‌البلاغه است.