«پیروز مجتهدزاده» پژوهشگر جغرافیای سیاسی و ژئوپلیتیک درگذشت

پیروز مجتهدزاده استاد و پژوهشگر جغرافیای سیاسی و ژئوپلیتیک، روز پنجشنبه ۲۳ مهر ۱۴۰۵ درگذشت.

 افشین علا با انتشار متنی در صفحه مجازی خود این خبر را اعلام کرد و نوشت:

«انا لله و انا الیه راجعون»

یا دَهرُ اُفّ لَکَ مِن خَلیلِ/ کَم لَکَ بِالاِشراقِ وَ الاَصیـلِ

مِن طالب وَ صاحِب قَتیل/ وَ الدَّهرُ لا یَقنَــــعُ بِالبَـــدیلِ‌ای دنیا! اف بر دوستی تو که بسیار از دوستان و خواستارانت را سپیده‌دمان و شامگاهان به کشتن می‌دهی و هرگز به بدیل آنان قناعت نمی‌ورزی...

در این روز‌های سوگ و حماسه توأمان ملت ایران که میهن عزیزمان در معرض تهدید شیاطین و اهریمنان قرن، بیش از هر زمان دیگری به وجود دانشمندان و حکیمان و سخندانان دلسوز خود نیازمند است، خبر فقدان ابدی یکی از ستارگان درخشان سپهر دانش و فرهنگ و سیاست، اسباب اندوه عمیق همه ایرانیان غیور و وطن‌دوست شد.

با دریغ بسیار باخبر شدم که روز پنجشنبه ۲۳ مهر ۱۴۰۵ خاله‌زاده عزیزم پیروز مجتهدزاده پس از مدت‌ها بیماری و رنج ناشی از تالمات شدید عاطفی، در دیار غربت چشم از جهان فرو بست.

بی‌شک فقدان آن دانشی‌مرد فرزانه که پس از عمری مجاهدت خستگی ناپذیر علمی در راه اعتلای ایران عزیز، خرقه خاکی تهی کرد و در ملکوت اعلی به نیاکان نامدار و پرافتخارش پیوست، ضایعه‌ای تلخ و جبران ناپذیر است.

او از استادان برجسته علوم سیاسی و روابط بین‌الملل بود که بیش از نیم قرن از عمر پربار خود را در دانشگاه‌ها، محافل و مجامع معتبر بین‌المللی با سلاح قلم و زبان از مرز‌های اقتدار ایران عزیز حراست کرد.

پیروز مجتهدزاده با آن‌که از دهه ۵۰ شمسی برای تکمیل تحصیلات عالی و تدریس و تحقیق، به انگلستان مهاجرت کرده و در آنجا به مدارج و مناصب عالی رسیده بود، لحظه‌ای از وطن باستانی خویش ایران و زادگاه محبوبش نور مازندران، دل نبرید و ریشه‌های عمیق پیوندش با جای جای این مرز پرگهر را رها نکرد.

حتی با وجود برخی بی‌مهری‌ها و ناسپاسی‌ها، به عافیت و راحت دیار فرنگ دل نبست و از سفر‌های پیاپی به ایران برای تدریس و سخنرانی و دیدار عزیزان دریغ نکرد. در قبول دعوت دوستداران و جویندگان دانش و اصلاح و اعتلا، برای او بزرگی و کوچکی شهر و محفل و دانشگاه فرقی نمی‌کرد.

حاضر بود از عالی‌ترین کرسی‌های تخصصی تحت اختیارش در مغرب زمین به تهران و سایر شهر‌ها و حتی روستا‌ها سفر کند تا پاسخی به سوالات مشتاقان بدهد و گرهی از امور کشور بگشاید. هم از این روست که دانشجویان و دانش‌پژوهان بسیاری شاهد تدریس و نقش‌آفرینی آن استاد مشفق و رئوف بوده‌اند. از دانشگاه تربیت مدرس پایتخت گرفته تا دانشگاه آزاد اسلامی گرمسار، هرجا که جویندگان دانش در انتظارش بودند و متولیان امر اجازه می‌دادند، رنج سفر را بر خود هموار می‌کرد و به تدریس و سخنرانی می‌پرداخت.

حاصل دهه‌ها تلاش و خدمت عاشقانه‌ی او، شاگردانی ممتاز و آثاری ماندگار است که از خود به یادگار نهاد. اما آنچه که در میان تمام مساعی و دغدغه‌هایش بیشتر به آن همت گماشت و در طی آن مسیر خون دل‌ها خورد، اثبات حقانیت ادعا و حفظ اقتدار دیرینه ایرانیان در خلیج نیلگون همیشه فارس به‌ویژه جزایر سه‌گانه ایران بود.

دریغا که درست در بحبوحه آتش‌افروزی استکبار جهانی و اذنابش در خلیج فارس و تنگه‌ی پرافتخار هرمز، چشم از جهان فروبست و ما را داغدار خود کرد. هرچند بیش از این تحمل نداشت که شاهد زخم کینه و شرارت حرامیان بر چهره میهن عزیز خود باشد.

اکنون آن روح بی‌قرار و جان ناآرام در سایه‌سار احسان و غفران الهی و در جوار پدر و مادر نامدار و نژاده‌اش به آرامش ابدی رسیده است. پدری، چون زنده‌یاد علی مجتهدزاده که از پیشگامان عمران و آبادی شهرستان نور بود و مادری فرهیخته و پرهیزکار، چون زنده‌یاد نیره‌الملوک ملک‌محمدی نوری که رضوان خدا بر آنان باد.

با آن‌که خود را در فقدان آن خاله‌زاده عزیزتر از جان، صاحب‌عزا می‌دانم، جا دارد این ضایعه را به خواهران دلبند و داغدیده او در ایران، و نیز همسر گرامی و فرزندان سوگوارش در خارج از کشور تسلیت عرض کنم.

علاوه بر این، به بستگان، اقوام و دوست‌داران بی‌شمار آن یار سفرکرده، به‌ویژه اهالی استان مازندران، شهرستان نور و بلاد بزرگ‌پرور کالج و میناک که عزادار فرزند شایسته خود هستند، تسلیت می‌گویم.

از یکایک اصحاب اندیشه و دانش و فرهنگ، دستگاه‌های اجرایی و نهاد‌های علمی و فرهنگی کشور و استان مازندران نیز انتظار دارم در بزرگ‌داشت نام، یاد، آثار و خدمات آن بزرگ‌مرد، سنگ تمام بگذارند. روحش شاد و با پاکان و نیکان عالم باقی محشور باد.

مجتهدزاده طی چند دهه فعالیت علمی، درباره مرز‌های ایران، خلیج فارس و مسائل سرزمینی کشور پژوهش کرد و از چهره‌های شناخته‌شده این حوزه به شمار می‌رفت.

پیروز مجتهدزاده در ۲۰ بهمن ۱۳۲۴ در شهر نور استان مازندران متولد شد. او تحصیلات دانشگاهی خود را در رشته جغرافیای انسانی و اقتصادی در دانشگاه تهران آغاز کرد و پس از آن برای ادامه تحصیل به بریتانیا رفت. مجتهدزاده در دانشگاه منچستر کارشناسی ارشد جغرافیای سیاسی گرفت و سپس در دانشگاه آکسفورد و دانشگاه لندن در همین حوزه به تحصیل و پژوهش پرداخت.

بخش عمده فعالیت علمی او به مطالعه جغرافیای سیاسی ایران، مرز‌های بین‌المللی، موقعیت راهبردی تنگه هرمز و مسائل حاکمیتی خلیج فارس اختصاص داشت. او در دانشگاه‌های ایران، از جمله دانشگاه تربیت مدرس و دانشگاه تهران، فعالیت دانشگاهی داشت و در محافل علمی بین‌المللی نیز به‌عنوان پژوهشگر مسائل ژئوپلیتیک شناخته می‌شد.

از آثار شناخته‌شده مجتهدزاده می‌توان به کتاب‌های «جغرافیای سیاسی تنگه هرمز»، «جزایر تنب و ابوموسی»، «جغرافیای تاریخی خلیج فارس» و کتاب انگلیسی Small Players of the Great Game اشاره کرد. او در نوشته‌ها و سخنرانی‌های خود به دفاع از مواضع ایران درباره نام خلیج فارس و حاکمیت بر جزایر سه‌گانه توجه ویژه‌ای داشت.

مجتهدزاده در طول فعالیت حرفه‌ای خود در زمینه مطالعات مرزی و ژئوپلیتیک خلیج فارس حضوری مستمر داشت و آثارش در مباحث مربوط به موقعیت منطقه‌ای ایران مورد استفاده و ارجاع قرار گرفته‌اند. درگذشت او، پایان زندگی یکی از پژوهشگرانی است که بخش مهمی از فعالیت دانشگاهی خود را به بررسی جایگاه جغرافیایی و راهبردی ایران اختصاص داد.

منبع: ایرنا