شنبه ۱۱ مهر ۱۴۰۵
اختصاصی صد آنلاین / گفت‌وگوی تفصیلی با حجت‌الاسلام والمسلمین سید مهدی حسین‌زاده؛
0 پسندیدم
اسرار شگفت‌انگیز اذان، اقامه و حرکات نماز در پیوند با قیامت / از نفخ صور اول و دوم تا زانوزدن در محکمه الهی
بازدید:۶۱۵
تهران – صد آنلاین: نماز تنها مجموعه‌ای از اذکار و اوراد روزمره نیست؛ بلکه در منظومه معرفتی اسلام، سفری نمادین و عینی به ژرفای معاد و رستاخیز است. شاید برای بسیاری این پرسش مطرح باشد که چرا برخلاف سایر عبادات نظیر روزه، زکات و حج، تنها برای فریضه نماز سنت مؤکد «اذان و اقامه» تشریع شده و افعال ظاهری آن از قیام تا سجود و تشهد چه رمز و رازی با سرنوشت ابدی انسان دارند؟پایگاه خبری «صد آنلاین» در گفت‌وگویی مشروح و اخلاقی با حجت‌الاسلام والمسلمین سید مهدی حسین‌زاده، استاد اخلاق و دبیرکل بنیاد قرآن، به واکاوی حقیقت باطنی اذان و اقامه و انطباق شگفت‌انگیز احوالات نمازگزار با صحنه‌های هول‌انگیز قیامت پرداخته است که مشروح آن را در ادامه می‌خوانید:
صد آنلاین: جناب حجت‌الاسلام والمسلمین حسین‌زاده، ضمن سپاس از فرصتی که اختصاص دادید؛ برای آغاز بحث بفرمایید چرا در شریعت اسلام، پیش از اقامه نماز، گفتن اذان و اقامه تا این حد مورد سفارش و استحباب مؤکد قرار گرفته، در حالی که در هیچ‌یک از عبادات دیگر چنین مقدمه‌ای تشریع نشده است؟
حجت‌الاسلام والمسلمین حسین‌زاده: بسم‌الله الرحمن الرحیم. الحمدلله ربّ العالمین و الصلاة و السلام علی سیدنا محمد و آله الطاهرین. بنده نیز خدمت شما و مخاطبان اهل معنا و فهیم پایگاه خبری صد آنلاین سلام و درود عرض می‌کنم.
پاسخ این پرسش بنیادین به زیبایی تمام در کلام نورانی پیامبر گرامی اسلام (ص) متجلی است. از وجود مقدس رسول‌الله (ص) دقیقاً همین مسئله را پرسیدند که سرّ تمایز نماز با سایر عبادات در استحباب اذان و اقامه چیست؟ حضرت در بیانی تکان‌دهنده و راه‌گشا فرمودند: علت آن است که نماز، شبیه‌سازی دقیق و آینه‌دار حالات گوناگون انسان در صحنه محشر و قیامت کبرا است.
نمازگزار پیش از ورود به نماز، باید متذکر شود که به کجا می‌رود و در برابر چه محکمه عظیمی قرار می‌گیرد. عباداتی مانند حج یا روزه مناسک و اسرار خود را دارند، اما نماز میقاتِ باریافتن به پیشگاه رب‌العالمین است و به همین جهت، تمام ساختار آن از گلبانگ اذان تا سلام پایانی، بازنمایی سیر مرگ تا رستاخیز انسان است.
صد آنلاین: این تشبیه نبوی چطور تبیین می‌شود؟ اذان و اقامه چه نسبتی با وقایع برپایی قیامت و دمیده شدن در صور دارند؟
حجت‌الاسلام والمسلمین حسین‌زاده: این نکته از لطایف و اسرار عظیم فقه و عرفان ماست. بنابر فرمایش نبی مکرم اسلام (ص):
- اذان، ندای «نفخه اول» است: با دمیده شدن نفخه نخست توسط اسرافیل، نظام عالم ماده فرو می‌ریزد و تمام موجودات طعم مرگ را می‌چشند. از همین رو در آداب نماز آمده که پس از اذان، نشستن و رفتن به سجده مستحب است؛ این سجده نماد بازگشت انسان به خاک، مرگ عمومی خلایق و فنای ماسوی‌الله است.
- اقامه، تجلی «نفخه دوم» است: با دمیدن بار دوم در صور، حیات مجدد آغاز می‌شود و مردگان سر از خاک برمی‌آورند. این فراخوان در قرآن کریم با این آیه توصیف شده است: «وَاسْتَمِعْ یَوْمَ یُنَادِ الْمُنَادِ مِن مَّکَانٍ قَرِیبٍ» (و گوش فراده به روزی که منادی حق از جایی نزدیک ندا می‌دهد). اقامه در حقیقت دعوت به خروج از بستر مرگ و شتاب به سوی محشر است.
صد آنلاین: شگفت‌آور است؛ یعنی وقتی نمازگزار بعد از اقامه برمی‌خیزد، در واقع تمثیلی از برانگیخته شدن از قبر را تجربه می‌کند؟
حجت‌الاسلام والمسلمین حسین‌زاده: دقیقاً همین‌طور است. قیام نمازگزار، تجسم عینی آیه شریفه «یَوْمَ یَقُومُ النَّاسُ لِرَبِّ الْعَالَمِینَ» است؛ روزی که تمام بشریت هراسان و عریان از علایق مادی، در محضر دادار جهان بر پای می‌ایستند.
سپس وقتی دستان خود را تا بناگوش برای «تکبیرةالاحرام» بالا می‌برید، در حقیقت همان حالتی را تمثیل می‌کنید که دست دراز می‌کنید تا نامه اعمالتان را دریافت نمایید؛ لحظه‌ای خطیر که پروردگار می‌فرماید: «اقْرَأْ کِتَابَکَ کَفَىٰ بِنَفْسِکَ الْیَوْمَ عَلَیْکَ حَسِیبًا» (کتابت را بخوان که امروز خودت برای حسابرسی بر خویشتن بسنده‌ای). تکبیر یعنی پشت سر انداختن دنیا و اقرار به بزرگی خدایی که قرار است با میزان عدالتش با ما سخن بگوید.
صد آنلاین: اگر ممکن است ابعاد حرکات بعدی نماز یعنی رکوع، سجود و تشهد را نیز از این منظر تشریح فرمایید.
حجت‌الاسلام والمسلمین حسین‌زاده: تمامی این افعال ترجمان مواقف قیامت هستند:
- رکوع؛ خضوع در برابر هیبت خالق: رکوع نمایانگر شکستگی و کرنش بی‌پایان بندگان در دادگاه عدل الهی است؛ چنان‌که قرآن می‌فرماید: «وَعَنَتِ الْوُجُوهُ لِلْحَیِّ الْقَیُّومِ» (همگی چهره‌ها در پیشگاه حیّ قیوم خاضع و فروتن می‌گردند).
- سجود؛ تسلیم محض و سقوط غرور: سجده در نماز بالاترین حد خاکساری است و تداعی‌کننده آن صحنه سهمگین در محشر است که همگان به خاک می‌افتند؛ «یَوْمَ یُکْشَفُ عَن سَاقٍ وَیُدْعَوْنَ إِلَى السُّجُودِ»؛ روزی که پرده‌ها کنار می‌رود و خطاکاران حتی توان خم شدن پیدا نمی‌کنند اما موحدان سر به سجده شکر و طاعت می‌گذارند.
- تشهد؛ زانو زدن در محکمه عدل: در تشهد، انسان دو زانو می‌نشیند، درست شبیه امت‌هایی که در صحرای محشر زانو زده و در کمال فروتنی و اضطراب منتظر فرمان مولای خود هستند. در این حالت است که انسان به یگانگی خداوند و رسالت پیامبر شهادت می‌دهد تا طناب نجات خود را محکم کند.
صد آنلاین: حاج‌آقا، در دنیای پرتنش و غافل‌کننده امروز، دریافت این پیام‌های باطنی چه تحولی می‌تواند در کیفیت حضور قلب و زندگی انسان معاصر ایجاد کند؟
حجت‌الاسلام والمسلمین حسین‌زاده: بزرگ‌ترین درد امروز ما غفلت و روزمرگی است. اگر نمازگزار هنگام شنیدن اذان متوجه باشد که این طنین، تمرین مرگ و رهایی از بند دنیاست و اقامه، رزمایشِ برانگیخته شدن در دادگاه خداست، دیگر نماز برای او یک تکلیف کسالت‌بار یا حرکات بی‌روح نخواهد بود.
فردی که روزی پنج مرتبه در پیشگاه پروردگارش تمرین حساب‌وکشیِ قیامت می‌کند، در معاملات بازار کم‌فروشی نمی‌کند، در مسئولیت‌های اجتماعی به مردم خیانت نمی‌ورزد و به دیگران ظلم روا نمی‌دارد؛ چراکه با تمام وجود حس کرده است که فردا باید در همین هیبت، پاسخگوی ذره‌ذره اعمالش باشد. توصیه من به جوانان و خانواده‌های گرامی این است که کتاب شریف «اسرار الصلاة» را مطالعه کنند و پیش از هر نماز، دقایقی با تأمل در اذان و اقامه، جان خود را به فضای قیامت پیوند بزنند تا حلاوت واقعی عبادت و طمأنینه قلبی را در آغوش کشند.
خلاصه گفتگو:
نماز؛ «مانور روزانه مواجهه با قیامت»
قیامت پدیده‌ای سهمگین، ناگهانی و غافلگیرکننده است. بَلْ تَأْتِیهِم بَغْتَةً فَتَبْهَتُهُمْ.
انسان در برابر شوک‌های بزرگ روانی و حوادث هولناک، اگر از پیش تمرین نکرده باشد، دچار انجماد، سقوط روحی و بیچارگی مطلق می‌شود.
خداوند از باب لطف و تربیت، روزی پنج نوبت این «شوک رستاخیزی» را در مقیاسی نمادین، کنترل‌شده و سراسر امن به نام نماز شبیه‌سازی کرده است:
- اذان شنیدن یعنی تمرین لحظه غافلگیرکننده مرگ و پایان دنیا.
- اقامه یعنی تمرین لحظه وحشت‌انگیز برانگیخته شدن از خاک.
- تکبیرةالاحرام یعنی تمرین تحویل گرفتن کارنامه اعمال.
کسی که هر روز ۵ مرتبه با این صحنه‌ها زندگی و تمرین کرده، در لحظه مواجهه با حقیقت مرگ و برپایی محشر، وحشت‌زده و سرگشته نمی‌شود؛ چون پیش‌تر هزاران بار این مسیر را در خلوت خود با پروردگار پیموده است.
0 پسندیدم