سهشنبه ۲۴ شهريور ۱۴۰۵
زهرا موسوی، شاعر مجموعه «لالاییها»، با تأکید بر اینکه لالایی میتواند نخستین دریچه کودک برای آشنایی با مفاهیم دینی و شخصیتهای اهلبیت(ع) باشد، اظهار داشت: در سرودن شعر درباره ائمه(ع) نباید تنها نام شخصیتها را تغییر داد، بلکه هر شعر باید ویژگی متمایز همان امام را در خود داشته باشد؛ از همین رو در روایت امیرالمؤمنین(ع)، مفهوم جوانمردی و مروت را محور قرار داده و «لالایی پهلوانی» را شکل داده است.
این شاعر درباره نقطه آغاز سرودن لالایی برای کودکان اظهار داشت: نخستین نکتهای که در رابطه با شعرهای لالایی با دوستانم مطرح کردم این بود که در بعضی کارها، لالایی از ذهن کودک دور شده است. ما باید عواطف مادرانه و کودکانه را در نظر بگیریم و میان این عواطف، مطلبی را مطرح کنیم؛ حالا آن مطلب میتواند حضرت علی(ع)، امام حسین(ع) یا هر کدام از ائمه(ع) باشد.
وی افزود: قرار دادن یک موضوع دینی در قالب لالایی به این معنا نیست که ویژگیهای اصلی لالایی را کنار بگذاریم؛ بلکه این ویژگیها باید حفظ شوند و در کنار آن، شاخصهای ویژه از شخصیت مورد نظر نیز به شعر اضافه شود.
این شاعر ادامه داد: برای من خیلی مهم بود که اگر درباره یک امام شعر میگویم، ویژگیای را در شعر بیاورم که مخصوص همان امام باشد. لالایی علاوه بر ویژگیهای لالایی بودن خودش، وقتی وارد یک چارچوب دیگر میشود و قرار است موضوع دیگری را در این قالب بیان کند، باید شاخصهای ویژهای داشته باشد که مربوط به همان امام و همان بزرگواری باشد.
شعر کودک باید از نگاه کودک روایت شود
موسوی در ادامه با اشاره به اهمیت شناخت جهان کودک در شعر کودک گفت: من خودم را به دنیای کودک نزدیک نمیکنم؛ من در دنیای او زیست میکنم. کلاً جهان و هستی را از نگاه کودک میبینم. اصلاً احساس نمیکنم که بزرگسال هستم. سعی میکنم دنیا را همانطور ببینم که کودک میبیند و از نگاه آن کودک شعر را بگویم، نه برای آن کودک.
وی تصریح کرد: تفاوت میان برای کودک گفتن و از نگاه کودک گفتن اهمیت زیادی دارد؛ چراکه شاعر باید بتواند جهان را از زاویه دید کودک تجربه کند تا اثری که تولید میشود، از جنس جهان کودک باشد و صرفاً یک متن آموزشی از نگاه بزرگسال نباشد.
لالایی؛ میراث شفاهی مادرانه
این شاعر درباره تفاوت لالایی با دیگر قالبهای شعر کودک بیان کرد: لالاییها اصولاً واگوییها، شکوهها و درد دلهای مادرانه هستند. اگر ادبیات شفاهیمان را از ابتدای خلقت بشر بررسی کنیم، میبینیم که حتی بخشی از ادبیات ما نسل به نسل و دهان به دهان، از طریق همین لالاییها به ما رسیده است.
موسوی ادامه داد: بسیاری از لالاییهای قدیمی در واقع گفتوگوی مادر با کودکی بودهاند که هنوز زبان گفتوگو نداشته است. مادر در این لالاییها از دلتنگیها و احساسات خود میگفته و کودک برای او به نوعی سنگ صبور تبدیل میشده است.
وی خاطرنشان کرد: شاید بخشی از محتوای لالاییهای سنتی برای نسل امروز عجیب یا حتی خندهدار به نظر برسد، اما پشت این کلمات، همان گفتوگوهای صمیمی و بیواسطه مادرانه قرار دارد. برای بچههایی که در این نسل و در این دوره زندگی میکنند، نگاه من این است که این شکوهها باید کنار گذاشته شود و در واقع حسهای عاطفی مادر و کودک برجسته شود.
«لالایی پهلوانی» از یک ویژگی امیرالمؤمنین(ع) شکل گرفت
موسوی درباره چگونگی شکلگیری لالایی با موضوع امیرالمؤمنین(ع) اظهار داشت: خیلی از اشعاری که برای ائمه سروده میشود، تقریباً یک قالب دارد؛ فقط اسمها را عوض میکنیم. این شعر را میتوانیم برای امام حسین(ع) بگوییم و همان را برای امام حسن(ع) هم استفاده کنیم. من دلم میخواست وقتی درباره امیرالمؤمنین حضرت علی(ع) میگویم، صرفاً شعری نباشد که بتوان آن را برای امام دیگری هم گفت.
وی افزود: برای من مهمترین نکته این بود که مطلبم بتواند در ذهن کودک و مادر ماندگار شود. این مستلزم این بود که از واژههایی استفاده کنم که تکرار شود و ماندگار بماند؛ مثل «لالایی پهلوانی». این فقط یک کلمه نیست که بخواهیم به زور در شعر قرار بدهیم. در واقع باید در سناریویی که در ذهن شاعر شکل میگیرد و در مسیری که درباره موضوع طی میکنیم، به این برسیم که چطور میتوانیم آن را ماندگار کنیم.
این شاعر درباره چرایی انتخاب واژه «پهلوانی» گفت: واژه پهلوانی از آنجا آمد که جوانمردی و مروت یکی از بزرگترین ویژگیهای حضرت علی(ع) بود. سعی کردم آن را در کار بیاورم و کاملاً مهندسیشده این کار را انجام دادم. این شعر و این لالایی به عنوان «لالایی پهلوانی» مطرح شد و مورد توجه هم قرار گرفت.
روایت شخصیتهای دینی با الفبای ذهن کودک
موسوی با اشاره به دشواری سرودن شعر درباره شخصیتهای دینی خاطرنشان کرد: شاید اولین بار بود که برای ائمه لالایی گفتم. من یک مجموعه لالایی با خدا هم دارم که انگار وقتی کودک میخواهد بخوابد، برایش لالایی میخوانند و از خدا میگویند. در آنجا دست شاعر خیلی بازتر است؛ چون درباره بزرگترِ کائنات و خداوند میتوان از ابعاد مختلفی صحبت کرد.
وی افزود: در مورد ائمه، این خیلی سخت است که بتوانی مناسبسازی کنی و شخصیتی را که همه میشناسند، در قالب الفبای آشنایی برای کودک روایت کنی. من در این کار مثلاً میگویم «اون امیر این جهانه» و به این اکتفا نمیکنم که بگویم «امیر مسلمانان». باید کودک بفهمد این امیر چه جایگاهی دارد و چه ویژگیهایی دارد.
لالایی؛ پلی از قلب مادر به قلب کودک
این شاعر در ادامه درباره مهمترین ویژگی لالایی گفت: مهمترین ویژگی لالایی، حس عاطفی مادرانه و کودکانه است؛ اینکه پلی از قلب یک مادر به قلب یک کودک زده شود.
موسوی افزود: وقتی انسان میخواهد بخوابد، انگار در آستانه ورود به یک دنیای تخیلی است و لالایی مثل کلیدی است که این در را باز میکند تا تو وارد این دنیا شوی.
وی معتقد است تأثیر لالایی به همان لحظه خواب محدود نمیشود و عاطفه موجود در آن میتواند در ناخودآگاه کودک باقی بماند و سالها بعد خود را نشان دهد.
موسوی در پایان خاطرنشان کرد: تمام آن حسهای خوب مادرانه میتواند از طریق لالایی به کودک منتقل شود و در ذهن و ناخودآگاه او باقی بماند؛ درست همان جایی که بسیاری از نخستین تصویرها، صداها و عاطفههای زندگی آرامآرام شکل میگیرند.
مجموعه «فرشتهها برایت لالایی میخوانند» با زبانی شاعرانه و نوایی آرامبخش برای نونهالان و کودکان تولید شده است و مفاهیم و مضامین فرهنگی و دینی را در قالب لالایی روایت میکند. این مجموعه در مرکز رسانه امید و با اجرای طرح پردیس هنری مهرستان و در خانه تولیدات هنری امید تهیه شده و تهیهکنندگی و کارگردانی آن را محمدعلی طیبنیا بر عهده داشته است.
انتهای پیام/ 121