يکشنبه ۲۲ شهريور ۱۴۰۵
تصلب شرایین یا آترواسکلروز، یعنی تجمع پلاکهای چربی در دیواره رگها که جریان خون را محدود میکند، عامل اصلی بیشتر حملههای قلبی و سکتههای مغزی است. با این حال، این فرایند معمولاً بهآرامی و بدون ایجاد هیچ علامتی پیش میرود و ممکن است مدتها بیسروصدا ادامه داشته باشد تا اینکه سرانجام یک وضعیت اورژانسی جدی ایجاد شود.
به همین دلیل، پژوهشگران به دنبال یافتن نشانههای هشداردهنده تصلب شرایین هستند که بتواند به پزشکان کمک کند این بیماری را در مراحل اولیه شناسایی کنند.
مطالعه جدیدی که در مجله Atherosclerosis منتشر شده، بیماریای به نام گزانتلاسما (Xanthelasma) را بررسی کرده است؛ در این بیماری لکهها یا برجستگیهای زردرنگی در اطراف چشمها ظاهر میشوند.
این برجستگیها زمانی ایجاد میشوند که سلولهای ایمنی موسوم به ماکروفاژها از کلسترول و سایر چربیها پر شوند. گزانتلاسما در بسیاری از موارد، البته نه همیشه، با بالا بودن سطح کلسترول خون نیز ارتباط دارد.
از آنجا که تجمع چربی در رگها یکی از ویژگیهای اصلی تصلب شرایین نیز محسوب میشود، پژوهشگران دانشگاه استنفورد احتمال دادند که میان این دو وضعیت ارتباطی وجود داشته باشد.
با صد آنلاین همراه ما باشید:
گزانتلاسما چیست؟
لکهها و برجستگیهای مشخصه گزانتلاسما حاوی کلسترول و سایر چربیها هستند.
نگین یاواری، پژوهشگر چشمپزشکی دانشگاه استنفورد، و همکارانش در مقاله خود مینویسند:
«چند مطالعه از ارتباط میان گزانتلاسما و افزایش خطر بروز مشکلات قلبیعروقی حمایت کردهاند، در حالی که برخی مطالعات دیگر معتقدند پس از در نظر گرفتن عوامل خطر سنتی، ممکن است گزانتلاسما بهتنهایی یک عامل خطر مستقل نباشد.»
آنها اضافه میکنند:
«با ادامه تحقیقات برای روشنتر شدن ارتباط میان گزانتلاسما و عوامل خطر قلبی و عروق مغزی، هدف ما بررسی ارتباط میان گزانتلاسما و عوارض مهم قلبیعروقی و مغزی (MACCE) در یک جمعیت بزرگ بود.»
خطر حمله قلبی و سکته در افراد مبتلا به گزانتلاسما بیشتر بود
پژوهشگران اطلاعات سلامت ۱۷ هزار و ۹۲۵ فرد مبتلا به گزانتلاسما را بررسی کردند و آنها را با همین تعداد فرد در گروه کنترل مقایسه کردند.
افراد گروه کنترل به پیرچشمی (Presbyopia) مبتلا بودند؛ عارضهای که باعث میشود دیدن اشیای نزدیک دشوارتر شود و فرد برای دید نزدیک به مشکل بخورد. پژوهشگران این افراد را انتخاب کردند، زیرا برای تشخیص پیرچشمی نیز معاینه چشم انجام میشود و در نتیجه میتوانستند مطمئن شوند افراد گروه کنترل گزانتلاسما ندارند.
در نخستین سال بررسی، ۱ درصد از افراد مبتلا به گزانتلاسما، یعنی ۱۷۸ نفر، دچار حمله قلبی شدند؛ در حالی که این رقم در گروه کنترل ۰٫۳۵ درصد، معادل ۶۳ نفر بود.
در مورد سکته مغزی، این ارقام بهترتیب ۰٫۹۵ درصد و ۰٫۳ درصد بود.
برای حمله ایسکمیک گذرا (TIA) یا همان «سکته مغزی خفیف»، این میزان بهترتیب ۰٫۶ درصد و ۰٫۱۹ درصد گزارش شد.
هرچند این درصدها در مجموع پایین هستند، اما خطر بروز این عوارض در افراد مبتلا به گزانتلاسما چندین برابر بیشتر بود.
با گذشت زمان، فاصله میان دو گروه کمی کمتر شد، اما حتی در بررسیهای ۵ و ۱۰ ساله نیز خطر بروز این عوارض در افراد مبتلا به گزانتلاسما همچنان به شکل قابلتوجهی بالاتر بود.
پژوهشگران مینویسند:
«گزانتلاسما با افزایش کوتاهمدت و بلندمدت بروز عوارض مهم قلبیعروقی و مغزی تا ۱۰ سال ارتباط دارد و میتواند بهعنوان یک نشانگر بالینی برای ارزیابی خطر بیماریهای قلبی و عروق مغزی و برنامهریزی اقدامات پیشگیرانه مورد استفاده قرار گیرد.»
فقط کلسترول بالا عامل این ارتباط نیست
میزان بروز این عوارض قلبی در افراد مبتلا به گزانتلاسما، چه سطح چربی خون آنها بهطور غیرطبیعی بالا بود و چه نبود، تقریباً مشابه بود.
این یافته نشان میدهد که بالا بودن چربی خون احتمالاً تنها عامل زمینهای این ارتباط نیست.
لکهها و برجستگیهای کمرنگ و زرد اطراف چشم که مشخصه گزانتلاسما هستند، به خودی خود معمولاً بیخطر محسوب میشوند. با این حال، یافتههای این مطالعه شواهد بیشتری ارائه میکند که نشان میدهد این ضایعات پوستی ممکن است نشانهای از وجود مشکلات دیگری در بدن و حتی احتمال بروز مشکلات قلبیعروقی در آینده باشند.
پژوهشگران مینویسند:
«مطالعه ما نشان میدهد که گزانتلاسما را میتوان بهعنوان یک عامل خطر برای بروز عوارض مهم قلبیعروقی و مغزی در آینده در نظر گرفت.»
آنها همچنین خاطرنشان میکنند:
«بیشتر افراد مبتلا به گزانتلاسما به دلایل زیبایی به متخصصان پوست مراجعه میکنند، در حالی که ممکن است عوامل خطر قلبیعروقی تشخیصدادهنشده یا کنترلنشدهای داشته باشند که در افزایش این خطر نقش دارند.»
آیا خود این لکهها باعث حمله قلبی میشوند؟
پژوهشگران نمیگویند که خود لکههای گزانتلاسما باعث حمله قلبی یا سکته مغزی میشوند.
در واقع، این لکهها ممکن است بیشتر یک نشانه قابل مشاهده از مشکلات زمینهای بدن باشند تا علت مستقیم بیماری قلبی.
با این حال، پژوهشگران پیشنهاد میکنند که در آینده، افراد مبتلا به گزانتلاسما از نظر وجود مشکلات اولیه و پنهان قلبیعروقی نیز بررسی شوند.
گزانتلاسما بهراحتی توسط پزشکان قابل مشاهده است و دستکم در مورد این افراد، ممکن است بتواند بهعنوان یک هشدار اولیه عمل کند؛ هشداری که به پزشکان فرصت میدهد پیش از بروز عوارض جدی، تغییرات سبک زندگی یا درمانهای دارویی لازم را آغاز کنند.
پژوهشهای آینده میتوانند با جزئیات بیشتری بررسی کنند که چرا افراد مبتلا به گزانتلاسما با خطر بالاتر حمله قلبی و سکته مغزی مواجه هستند. این موضوع در نهایت میتواند به دانشمندان کمک کند درک بهتری از چگونگی شکلگیری این بیماریها به دست آورند.
کنترل عوامل خطر میتواند اهمیت زیادی داشته باشد
پژوهشگران مینویسند:
«پیگیری منظم و کنترل وضعیت بیماران توسط پزشکان مراقبتهای اولیه میتواند به اجرای اقدامات پیشگیرانه مانند اصلاح سبک زندگی، استفاده از داروهای کاهنده چربی خون و کنترل فشار خون بالا کمک کند.»
آنها در ادامه تأکید میکنند:
«یافتههای مطالعه ما اهمیت بررسی بیماران مبتلا به گزانتلاسما در مراحل اولیه را نشان میدهد تا بیماریها و مشکلات زمینهای آنها شناسایی و کنترل شود و از بروز احتمالی عوارض قلبیعروقی و مغزی جلوگیری شود.»
نتایج این پژوهش در مجله Atherosclerosis منتشر شده است.