دوشنبه ۲۶ مرداد ۱۴۰۵
یادداشت سردبیر
0 پسندیدم
یک تناقض جغرافیایی در قلب دیپلماسی دریایی / اردوغان: «تنگه هرمز باید بدون عوارض بماند»؛ اما ترکیه از بسفر و داردانل چه؟
بازدید:۲۰۹
در حالی که رئیسجمهور ترکیه در اظهاراتی تازه نسبت به وضعیت تنگه هرمز واکنش نشان داده و بر «آزادی تردد بدون عوارض» در این آبراه استراتژیک تأکید کرده است، این موضعگیری با رویهی عملی آنکارا در قبال تنگههای بسفر و داردانل در تقابل آشکار قرار گرفته است.در حالی که رئیسجمهور ترکیه در اظهاراتی تازه نسبت به وضعیت تنگه هرمز واکنش نشان داده و بر «آزادی تردد بدون عوارض» در این آبراه استراتژیک تأکید کرده است، این موضعگیری با رویهی عملی آنکارا در قبال تنگههای بسفر و داردانل در تقابل آشکار قرار گرفته است.
🔺 اصل خبر
به گزارش خبرگزاریها، رجبطیب اردوغان در گفتوگویی با رسانههای بینالمللی اعلام کرد:
«تنگه هرمز باید بدون عوارض و بدون هزینه در اختیار تردد دریایی همهی کشورها باشد و نباید بستری برای تنش در منطقه ایجاد کند.»
این اظهارات در حالی مطرح میشود که تنگه هرمز به عنوان مهمترین آبراه انرژی جهان، سالانه محل عبور نزدیک به یکپنجم مصرف جهانی نفت (حدود ۲۰ میلیون بشکه در روز) است و هرگونه اعمال محدودیت بر آن، بازارهای جهانی انرژی را بههم میریزد.
🔽 اما واقعیتِ «رویه» چه میگوید؟
⚠️ سؤال اصلی که افکار عمومی و کارشناسان مطرح میکنند این است:
اگر تنگهها باید «بدون عوارض» باشند، چرا ترکیه از عبور کشتیها از تنگههای بسفر و داردانل — که بهصراحت تحت حاکمیت آنکارا هستند — عوارض و کارمزد دریافت میکند؟
نکات قابل تأمل:
- تعرفههای بسفر و داردانل: ترکیه سالانه از محل عبور کشتیها از این تنگهها مبالغ قابل توجهی درآمد کسب میکند و از مقررات بینالمللی (کنوانسیون مونترو ۱۹۳۶) در جهت منافع ملی خود بهره میبرد.
- کانال استانبول (Canal Istanbul): پروژهی بزرگ کانال موازی بسفر که توسط خود اردوغان کلید خورده است، بهصراحت برای ایجاد یک منبع درآمد جدید از طریق عوارض عبور طراحی شده است.
پرسش انتقادی محافل رسانهای و حقوقدانان بینالملل این است که:
«آیا موازنهی منافع در تنگهها باید یکطرفه باشد؟ اگر آزادی تردد بدون عوارض یک اصل جهانی است، چرا خود این اصل در بسفر و داردانل اجرا نمیشود؟!»
🌍 تنگههای دنیا و قاعدهی دوگانه
مطالعهی تطبیقی تنگههای مهم جهان نشان میدهد که معیار جهانی واحدی در این زمینه وجود ندارد:
| آبراه | موقعیت | سازوکار عبور |
|---|---|---|
| تنگه هرمز | ایران / عمان | تحت قواعد کنوانسیون حقوق دریاها (UNCLOS) |
| بسفر و داردانل | ترکیه | مشمول کنوانسیون مونترو + دریافت عوارض محلی |
| کانال سوئز | مصر | دریافت عوارض عبور (منبع درآمد ملی مصر) |
| کانال پاناما | پاناما | دریافت عوارض سنگین (اقتصاد کشور بر آن استوار است) |
| مالاکا | مالزی / اندونزی | عبور آزاد اما با هزینههای خدمات دریایی |
این نگاه مقایسهای نشان میدهد که «آزادی تردد» به معنای «رایگان بودن» نیست و بسیاری از کشورها از آبراههای تحت حاکمیت خود به عنوان ابزار اقتصادی و ژئوپلیتیک استفاده میکنند. از همین رو، اظهارنظر درباره تنگه هرمز بدون توجه به رویههای فاعلِ این اظهارنظر، ابهام برانگیز است.
0 پسندیدم