پاسخ به یک شبهه کلامی؛ آیا ابلیس و جنیان چون از آتش خلق شده‌اند، در آتش جهنم نمی‌سوزند؟

به گزارش خبرنگار فرهنگی صد آنلاین، مخلوقات به طور کلی به سه گروه تقسیم می‌شوند: فرشتگان (از نور)، انسان‌ها و موجودات زمینی (از خاک/گِل) و جنیان (از آتش). این موضوع در آیات قرآن کریم نیز تصریح شده است:

- «وَخَلَقَ الْجَانَّ مِنْ مَارِجٍ مِنْ نَارٍ» (الرّحمن، ۱۵)؛ و جنّ را از آمیزه‌ای از شعله‌های مختلف آتش به وجود آورد.

- «وَالْجَانَّ خَلَقْنَاهُ مِنْ قَبْلُ مِنْ نَارِ السَّمُومِ» (الحجر، ۲۷)؛ و جنّ را پیش از آن از آتشی سوزان پدید آوردیم.

همچنین ابلیس در توجیه تکبر خود در برابر آدم (ع) می‌گوید: «أَنَا خَيْرٌ مِنْهُ خَلَقْتَنِي مِنْ نَارٍ وَخَلَقْتَهُ مِنْ طِينٍ» (ص، ۷۶)؛ من از او بهترم، چون مرا از آتش آفریدی و او را از گِل.

پاسخ به شبهه: چرا آتش بر جنیان اثر می‌کند؟

۱. ماده اولیه دلیل مصونیت نیست
اینکه موجودی از ماده‌ای خلق شده باشد، دلیل نمی‌شود که آن ماده بر او اثر نگذارد. به عنوان مثال، انسان از خاک خلق شده، اما اگر خاکی وارد مجرای تنفسی او شود خفه می‌شود، یا اگر به زمین بیفتد دچار جراحت و شکستگی می‌گردد. بنابراین، خلقت جنیان از آتش، به معنای عدم اثرپذیری آن‌ها از آتش نیست.

۲. تفاوت بدن دنیوی و بدن اخروی
خلق انسان از خاک و جن از آتش، مربوط به «بدن دنیوی» است. در قیامت، انسان‌ها و جنیان با بدن دنیوی محشور نمی‌شوند، بلکه با «حقیقت بدن» خود که قابلیت زندگی در حیات اخروی را دارد، محشور می‌گردند؛ بدنی که دیگر نیاز به خواب، غذا یا پیر شدن ندارد، اما در برابر عذاب الهی اثرپذیر است.

۳. نقش روح در ادراک درد و لذت

درک درد و لذت بر عهده «روح» است، نه بدن مادی. بدن تنها ابزاری برای روح است. هر موجودی (انسان یا جن) که روحی در او دمیده شده باشد، دارای قوای مدرکه است و می‌تواند رنج و درد را حس کند. لذا عذاب جهنم، هم روح و هم بدن اخروی آن‌ها را می‌سوزاند و ماده اولیه خلقت (آتش)، هیچ نقشی در جلوگیری از این عذاب ندارد.

عذابات روحی و جسمی در جهنم

عذاب جهنم تنها به سوزاندن جسم محدود نمی‌شود، بلکه شامل عذاب‌های روحی شدیدتر نیز هست؛ مانند آتش فراق، غبن، پشیمانی و حسرت. قرآن کریم به این عذاب جسمی و روحی اشاره کرده است:

- «نَارُ اللَّهِ الْمُوقَدَةُ  الَّتِي تَطَّلِعُ عَلَى الْأَفْئِدَةِ» (همزه، ۶ و ۷)؛ آتش افروخته خداست که از دل‌ها سرمی‌زند.
- «وَالَّذِينَ كَفَرُوا لَهُمْ شَرَابٌ مِنْ حَمِيمٍ وَعَذَابٌ أَلِيمٌ» (یونس، ۴)؛ و برای کسانی که کفر ورزیدند، نوشیدنی از مایع سوزان و عذابی دردناک است.

بهشت؛ کمال لذت روحی و جسمی

همین منطق در مورد بهشت نیز جاری است. بهشتیان با وجود اینکه از ماده دنیوی (خاک و گل) نیستند، اما هم از نعمات روحی (مانند رضایت، امنیت و لقای الهی) و هم از لذات جسمی (مانند باغ‌ها، قصرها و تخت‌های سلطنتی) بهره‌مند می‌شوند. همان‌طور که در قرآن آمده است:

«إِنَّ الْمُتَّقِينَ فِي جَنَّاتٍ وَنَهَرٍ  فِي مَقْعَدِ صِدْقٍ عِنْدَ مَلِيكٍ مُقْتَدِرٍ» (القمر، ۵۴ و ۵۵)؛ پرهیزگاران در باغ‌ها و نهرهای بهشتی جای دارند، در جایگاه صدق، نزد خداوند مالک مقتدر.

بنابراین، خلقت جنیان از آتش، مانع از سوختن آن‌ها در آتش جهنم نمی‌شود؛ زیرا عذاب اخروی بر اساس «روح» و «بدن اخروی» است و هر موجودی که در برابر عدالت الهی تکبر ورزیده باشد، فارغ از ماده اولیه خلقتش، در برابر عذاب الهی اثرپذیر و معذب خواهد بود.