ویتامین دی و دیابت/ کدام افراد مبتلا به پیش‌دیابت از این مکمل سود می‌برند؟

 به گزارش صد آنلاین ،پیش‌دیابت، وضعیتی که قند خون بالاتر از حد طبیعی اما نه در سطح دیابت است، خطر ابتلا به دیابت نوع ۲ را به طور قابل توجهی افزایش می‌دهد. نتایج یک تحقیق جدید نشان می‌دهد که برای بسیاری از افراد، مصرف مکمل ویتامین «دی» ممکن است به کاهش این خطر کمک کند. به ویژه، افرادی که دارای نوعی تغییر ژنتیکی مشخص هستند، احتمالاً بیشتر از سایر مبتلایان به پیش‌دیابت از مصرف ویتامین «دی» سود می‌برند.

با این حال، تأکید می‌شود که مصرف این ویتامین حتماً باید با راهنمایی پزشک همراه باشد و هرگز نمی‌تواند جایگزین راهکارهای تأییدشده برای پیشگیری از دیابت مانند رژیم غذایی مناسب و ورزش منظم گردد.

ویتامین «دی» و خطر دیابت؛ نگاهی نو به داده‌های قدیمی

پژوهشگران برای انجام این تحقیق، از داده‌های یک کارآزمایی بالینی بزرگ در سال ۲۰۱۹ به نام مطالعه «دی۲دی» (D2d) استفاده کردند. نتایج اولیه آن کارآزمایی نشان داده بود که مصرف روزانه ۴۰۰۰ واحد بین‌المللی (IU) ویتامین «دی۳» (نوعی از ویتامین «دی») به مدت چهار سال در میان ۲۱۰۰ شرکت‌کننده مبتلا به پیش‌دیابت، در مقایسه با گروهی که دارونما (پلاسبو) دریافت می‌کردند، کاهش معناداری در خطر ابتلا به دیابت نوع ۲ ایجاد نمی‌کند.

اما در تحلیل جدیدی که در سال ۲۰۲۶ انجام شده، پژوهشگران داده‌ها را با دقت بیشتری بررسی کرده‌اند تا دریابند کدام زیرگروه‌های خاص از گروه دریافت‌کننده ویتامین «دی»، بیشتر از دیگران سود برده‌اند. آنها دریافتند شرکت‌کنندگانی که سطح ویتامین «دی» خونشان به آستانه مشخصی (بین ۴۰ تا ۵۰ نانوگرم بر میلی‌لیتر) رسیده بود، به طور قابل‌توجهی خطر کمتری برای ابتلا به دیابت نوع ۲ داشتند.

نقش تغییرات ژنتیکی در گیرنده ویتامین دی

گروه تحقیقاتی فرض کرد که تغییرات ژنتیکی در گیرنده‌های ویتامین «دی» ممکن است بر میزان اثربخشی پاسخ بدن به این ویتامین تأثیر بگذارد. این گیرنده‌ها به سلول‌ها کمک می‌کنند تا از ویتامین «دی» موجود در جریان خون استفاده کنند. این گیرنده‌ها در سراسر بدن، از جمله در سلول‌های بتای پانکراس که انسولین تولید می‌کنند، یافت می‌شوند.

دکتر گیلیان گدار، متخصص غدد، در این زمینه توضیح می‌دهد که اگر ویتامین «دی» به درستی عمل کند، احتمالاً با حفظ کارایی سلول‌های بتا و بهبود عملکرد آنها، از بروز دیابت محافظت می‌کند. پژوهشگران برای آزمایش فرضیه خود، شرکت‌کنندگان را بر اساس سه تغییر ژنتیکی رایج در گیرنده ویتامین «دی» گروه‌بندی کردند که شامل انواع AA، AC و CC بود.

نتایج چشمگیر: کاهش ۱۹ درصدی خطر دیابت در یک زیرگروه خاص

پس از تجزیه و تحلیل داده‌ها، پژوهشگران به یافته مهمی دست یافتند. افرادی که نوع AA از ژن گیرنده ویتامین «دی» به نام Apal را دارند (حدود ۳۰ درصد از جمعیت تحقیق)، تفاوت معناداری در مقایسه با گروه دارونما مشاهده نکردند. اما در مقابل، حدود ۷۰ درصد از شرکت‌کنندگانی که تغییرات ژنتیکی نوع AC یا CC را داشتند، ۱۹ درصد خطر کمتری در ابتلا به دیابت نوع ۲ نشان دادند.

دکتر آناستاسیوس ماندسیس، متخصص غدد که نقشی در این تحقیق نداشت، در این باره گفت: «یافته‌ها ثابت نمی‌کند که خود ویتامین «دی» خطر دیابت را در این گروه کاهش می‌دهد، اما می‌تواند گامی مهم در جهت توسعه رویکرد شخصی‌سازی‌شده از طریق ژنتیک باشد.»

آیا برای پیشگیری از دیابت، ویتامین «دی» مصرف کنیم؟

هرچند محققان اشاره کرده‌اند که یافته‌های آنها «نویدبخش» استفاده از ویتامین «دی۳» به عنوان «رویکردی هدفمند و شخصی‌سازی‌شده» برای کاهش خطر دیابت نوع ۲ در برخی افراد است، اما هشدار داده‌اند که این نتایج نیاز به تأیید با تحقیقات بیشتر دارد. یکی از محدودیت‌های این مطالعه این است که محققان بررسی نکردند آیا تفاوت‌های ژنتیکی، پیامدها را در گروه‌های نژادی یا قومی مختلف تحت تأثیر قرار می‌دهد یا خیر.

هشدار مهم: مصرف خودسرانه ویتامین دی ممنوع

حتی اگر ویتامین «دی» بتواند به برخی افراد در جلوگیری از دیابت کمک کند، دکتر گدار نسبت به مصرف خودسرانه مکمل، بدون راهنمایی پزشک هشدار می‌دهد. هرچند ویتامین «دی» به طور کلی بی‌خطر در نظر گرفته می‌شود، اما یکی از بزرگترین خطرها، مصرف بیش از حد آن است. از آنجا که ویتامین «دی» محلول در چربی است، مقدار اضافی آن در کبد و بافت چربی ذخیره می‌شود و برخلاف ویتامین‌های محلول در آب (مانند ویتامین ث) از طریق ادرار دفع نمی‌شود.

متخصصان مصرف روزانه ۶۰۰ واحد را برای بزرگسالان تا ۷۰ سال و ۸۰۰ واحد را برای افراد بالای ۷۰ سال توصیه می‌کنند و حداکثر مجاز روزانه را ۴۰۰۰ واحد تعیین می‌کنند. این دستورالعمل‌ها، ویتامین «دی» دریافتی از همه منابع از جمله مکمل‌ها، غذا و نور خورشید را در نظر می‌گیرد.

تجاوز منظم از این مقدار می‌تواند منجر به هیپرکلسمی (بالا رفتن بیش از حد سطح کلسیم خون) شود. اگرچه این وضعیت معمولاً خطرناک نیست، اما می‌تواند موجب تهوع، استفراغ، ضعف، گیجی و سنگ کلیه شود. همچنین می‌تواند خطر افتادن و شکستگی را افزایش دهد که به گفته دکتر ماندسیس، به ویژه برای سالمندان نگران‌کننده است.

حتی اگر فردی شروع به مصرف ویتامین «دی» کند، این کار هرگز نباید جایگزین سایر راهکارهای تأییدشده برای کاهش خطر دیابت نوع ۲ شود. به گزارش ایسنا، دکتر گدار برای کمک به پیشگیری از دیابت، رژیم غذایی کم‌کربوهیدرات و مملو از فیبر و پروتئین بدون چربی را توصیه می‌کند. ورزش منظم (هم هوازی و هم قدرتی) نیز بسیار مهم است. او تأکید می‌کند: «عضله در سوخت‌وساز قند بهتر از چربی عمل می‌کند./ایسنا