کدام نوع قهوه برای مغز بهتر است؟/ تأثیر متفاوت کافئین‌دار و بدون کافئین بر اضطراب و حافظه

 به گزارش صد آنلاین ، محققان دریافتند که تغییرات در وضعیت روحی و میزان استرس با دگرگونی در جمعیت باکتریایی روده و سطح برخی متابولیت‌ها (مواد حاصل از فرآیند سوخت‌وساز بدن) ارتباط مستقیم دارد. نتایج این تحقیق نشان داد که اغلب تغییرات خلقی و گوارشی افراد همزمان با مصرف هر دو نوع قهوه‌ی دارای کافئین و فاقد کافئین رخ می‌دهد.

قهوه صرفاً بر میزان انرژی افراد در ساعات آغازین روز تأثیر نمی‌گذارد، بلکه بر ترکیب میکروبیوتای روده نیز مؤثر است و می‌تواند وضعیت روانی و سطح تنش را تحت تأثیر قرار دهد.

جان کرین، پژوهشگر ارشد این مطالعه از مرکز تحقیقاتی «ای‌پی‌سی میکروبیوم» در ایرلند، اظهار داشت: قهوه چیزی فراتر از یک مادهٔ کافئین‌دار محسوب می‌شود و یک مؤلفهٔ پیچیدهٔ غذایی است که با میکروب‌های روده، فرآیند سوخت‌وساز و حتی سلامت عاطفی ما در تعامل قرار می‌گیرد.

منظور از اصطلاح «میکروبیوتای روده»، کلیهٔ ریزسازواره‌های گوناگون (از جمله باکتری‌ها) است که در درون دستگاه گوارش زندگی می‌کنند. این میکروب‌ها بخش حیاتی از میکروبیوم روده به شمار می‌روند که نه فقط خود میکروب‌ها، بلکه محیط زیست آن‌ها را نیز در بر می‌گیرد.

نتایج پژوهش‌های پیشین نشان داده‌اند که یک رابطهٔ دوطرفه میان روده و مغز وجود دارد که تحت عنوان «محور روده-مغز» شناخته می‌شود. بر این اساس، هر تغییری در مغز می‌تواند به تغییراتی در روده منجر شود و برعکس.

نقش کلیدی میکروبیوتای روده

این پژوهشگر گفت: توجه عمومی به سلامت روده به شدت افزایش یافته است. رابطه میان سلامت گوارش و سلامت روان نیز روزبه‌روز بهتر درک می‌شود، اما مکانیسم‌های تأثیر قهوه بر این محور روده-مغز همچنان ناشناخته باقی مانده بود.

نتایج دیگر پژوهش‌ها نشان داده‌اند که میکروب‌های روده به قهوه واکنش نشان می‌دهند. همچنین سطوح گوناگون مصرف قهوه با پیامدهای سلامت خاصی از جمله کاهش خطر ابتلا به برخی بیماری‌های مزمن، کاهش میزان مرگ‌ومیر ناشی از هر علت و کاهش خطر افسردگی در ارتباط است.

با این حال، تا پیش از این مطالعه، محققان تأثیر نوشیدن قهوه و سپس قطع آن را در طول زمان، هم بر خود مصرف‌کنندگان و هم بر میکروبیوتای روده آن‌ها، به طور عمیق بررسی نکرده بودند.

ارزیابی تأثیر مصرف قهوه

این پژوهش با مقایسهٔ ۶۲ نفر در دو گروه مساوی آغاز شد: گروهی که قهوه نمی‌نوشیدند در برابر گروهی که قهوه مصرف می‌کردند. شرکت‌کنندگان گروه قهوه‌نوش، افرادی بودند که به طور منظم روزانه بین سه تا پنج فنجان قهوه می‌نوشیدند.

پژوهشگران با بهره‌گیری از آزمون‌های متنوع، پرسشنامه‌ها، گزارش‌های شخصی و نمونه‌های مدفوع و ادرار، چندین شاخص را در هر شرکت‌کننده ارزیابی کردند؛ از جمله عملکرد شناختی، میزان استرس، سلامت جسمانی، وضعیت خلقی، عملکرد سیستم ایمنی، الگوی تغذیه و ترکیب میکروبیوم روده.

پس از ارزیابی‌های اولیه، گروه قهوه‌نوش به مدت ۱۴ روز مصرف قهوه را کنار گذاشت و همچنین از سایر منابع کافئین مانند نوشابه‌ها و شکلات تلخ پرهیز کرد. پس از پایان این دوره، قهوه دوباره به رژیم غذایی آن‌ها اضافه شد، با این تفاوت که نیمی از افراد (۱۵ نفر) قهوه بدون کافئین و نیمی دیگر (۱۶ نفر) قهوه کافئین‌دار مصرف کردند.

سپس شرکت‌کنندگان به مدت ۲۱ روز، هر نوع قهوه‌ای را که پژوهشگران به طور تصادفی برای آنان تعیین کرده بودند، نوشیدند. دستور العمل این بود که روزانه چهار ساشه قهوه فوری مصرف شود.

محققان ارزیابی‌های بیشتری را روی این گروه از شرکت‌کنندگان، هم در طول دوره پرهیز از قهوه و هم در مرحله مداخله، انجام دادند.

چگونه قهوه ترکیب روده را دگرگون می‌کند؟

پژوهشگران دریافتند که وقتی شرکت‌کنندگان پس از ۱۴ روز پرهیز، دوباره به نوشیدن قهوه بازگشتند، مصرف هر دو نوع قهوه (کافئین‌دار و بدون کافئین) با بهبود خلق‌وخو همراه بود و پاسخ‌های پرسشنامه‌ها سطوح پایین‌تری از استرس، افسردگی و تکانشگری را پس از بازگشت به هر دو نوع قهوه نشان داد.

قهوه کافئین‌دار به تنهایی با کاهش اضطراب و افزایش هوشیاری، توجه و فشار خون مرتبط بود. در مقابل، قهوه بدون کافئین با بهبود یادگیری، حافظه، فعالیت بدنی و کیفیت خواب همراهی داشت.

جالب آنکه محققان در ابتدای پژوهش و پس از دوره پرهیز، تفاوتی از نظر بسیاری از این عوامل میان گروه قهوه‌نوش و گروه دیگر مشاهده نکردند. این عوامل شامل فشار خون، استرس، اضطراب، افسردگی، کیفیت خواب و فعالیت بدنی بود.

پژوهشگران در کنار تغییرات خلقی و شناختی، دگرگونی‌های متعددی را در رودهٔ شرکت‌کنندگان نیز مشاهده کردند. در طول دوره دو هفته‌ای پرهیز از قهوه، تغییراتی در سطح متابولیت‌ها (مولکول‌های ریز تولیدشده در فرآیند سوخت‌وساز) دیده شد.

این سطح‌ها پس از شروع دوبارهٔ نوشیدن قهوه تا حد زیادی به حالت اول بازگشت، هرچند سطح متابولیت‌هایی که ارتباط نزدیکی با کافئین داشتند، در افرادی که قهوه بدون کافئین مصرف می‌کردند افزایش نیافت.

به طور کلی، پژوهشگران ۹ متابولیت کلیدی شامل تئوفیلین، کافئین و برخی اسیدهای فنولیک را شناسایی کردند که ارتباط تنگاتنگی با مصرف قهوه داشتند. این متابولیت‌ها به شدت با گونه‌های میکروبی و معیارهای شناختی مرتبط بودند.

همچنین تفاوت‌های آشکاری میان میکروبیوم رودهٔ گروه قهوه‌نوش در مقایسه با کسانی که قهوه نمی‌نوشیدند وجود داشت. در رودهٔ افرادی که قهوه مصرف می‌کردند، سطح بالاتری از گونه‌های خاص باکتری مرتبط با تأثیرات مثبت بر سلامت یافت شد.

کرین گفت: «یافته‌های ما نشان می‌دهد که قهوه، چه کافئین‌دار و چه بدون کافئین، می‌تواند سلامت را به روش‌های متمایز اما مکمل تحت تأثیر قرار دهد.»

فقط قهوه کافئین‌دار با کاهش اضطراب مرتبط بود

وی در ادامه افزود: «نتایج ما پاسخ میکروبیوم و سیستم عصبی به قهوه و همچنین مزیت‌های بلندمدت احتمالی آن را برای داشتن میکروبیومی سالم‌تر آشکار می‌کند. قهوه ممکن است آنچه میکروب‌ها به طور جمعی انجام می‌دهند و متابولیت‌هایی را که استفاده می‌کنند، تغییر دهد.»

پژوهشگران تأکید کردند که بازگشت به یک رفتار عادتی به خودی خود می‌تواند مزایای روانی (از جمله کاهش استرس و بهبود خلق‌وخو) داشته باشد، اما آنان این مطالعه را به گونه‌ای طراحی کردند که این موضوع بررسی شود. با این حال، فقط قهوه کافئین‌دار بود که اضطراب را کاهش داد، که نشان می‌دهد تأثیرات زیستی خاص کافئین نیز در این میان نقش دارند.

 هرچند این یافته‌های اولیه قابل توجه هستند، باید توجه داشت که این پژوهش نسبتاً کوچک بود و همچنین محققان تفاوت‌های قومیتی را تحلیل نکردند، زیرا اکثر شرکت‌کنندگان سفیدپوست بودند.

علاوه بر این، مطالعه فقط تأثیر قهوه فوری را بررسی کرده است. انواع مختلف قهوه یا روش‌های متفاوت تهیه ممکن است نتایج گوناگونی به همراه داشته باشند. با این حال، پژوهشگران انتظار دارند تأثیرات کلی مشابهی در انواع قهوه دیده شود، هرچند شدت و پاسخ‌های میکروبی خاص ممکن است متفاوت باشد.

در حال حاضر، نتایج این پژوهش بینش بیشتری دربارهٔ رازهای میکروبیوم روده و نقشی که یکی از محبوب‌ترین نوشیدنی‌های جهان می‌تواند در سلامت ایفا کند، ارائه می‌دهد./ ایسنا