جوان ۲۰ ساله در کشمکش قضایی بر سر قتل با نارنجک دست‌ ساز!

 به گزارش صد آنلاین ، گزارش این حادثه مرگبار در شب چهارشنبه سوری سال ۱۴۰۳ به نیرو‌های پلیس و اورژانس اعلام شد. مأموران بلافاصله به محل حادثه در حوالی نارمک رفتند و پس از بررسی‌های اولیه مشخص شد که یک پسر جوان، یک نارنجک دست ساز را به سمت یک دستگاه موتورسیکلت که سه نفر سوار بر آن بودند پرتاب کرده است. در این حادثه، یک نفر جان باخت و نفر دیگر مجروح شد.

جسد فرد متوفی که مردی ۳۸ ساله و دارای دو فرزند خردسال بود، با دستور مقام قضایی به پزشکی قانونی منتقل شد و فرد مجروح نیز به بیمارستان انتقال داده شد. در ادامه، مأموران به بررسی دوربین‌های مداربسته محل حادثه و تحقیق از شاهدان عینی پرداختند و توانستند متهم را که پسری ۲۰ ساله بود شناسایی و دستگیر کنند.

متهم پس از حضور در پلیس آگاهی گفت: «شب چهارشنبه سوری، پس از مصرف مشروبات الکلی، به چهارراه نزدیک خانه مان رفتم تا با دوستانم تفریح کنیم. آتش بزرگی برپا کردیم و نارنجک‌هایی را که قبلاً ساخته بودیم وسط آتش یا در خیابان می‌انداختیم. آن شب یک نارنجک بزرگ داشتم و به محض این که خواستم آن را به وسط آتش پرتاب کنم، یک موتورسیکلت با سه سرنشین از جلوی آتش رد شدند. فکر می‌کنم نارنجک به آن‌ها اصابت کرد. من قصدی برای آسیب زدن به کسی نداشتم و عمدی هم در کارم نبود.»

پس از این اظهارات، افرادی که در لحظه حادثه در محل حاضر بودند نیز بازداشت شدند. اغلب آن‌ها گفتند که متهم، نارنجک را پرتاب کرده و به راکبان موتورسیکلت خورده است. بعد از آن، راننده موتورسیکلت به مأموران گفت: «روز حادثه، من و دو دوستم از سرکار برمی گشتیم و در راه خانه بودیم که ناگهان صدای مهیبی آمد و هر سه نفرمان روی زمین افتادیم. یکی از دوستانم همان جا فوت شد و دیگری نیز از ناحیه گوش دچار خونریزی شد.»

در ادامه، متهم به بازسازی صحنه جرم پرداخت. با تکمیل تحقیقات، پرونده برای رسیدگی به شعبه ۱۳ دادگاه کیفری یک استان تهران فرستاده شد.

در دادگاه چه گذشت؟

در ابتدای جلسه، اولیای دم مقتول درخواست قصاص کردند. سپس متهم به جایگاه رفت و گفت: «من اتهامم را قبول ندارم. آن شب همه در حال آتش بازی و پرتاب نارنجک دست ساز بودند، اما پلیس فقط من را متهم کرد. من قبول دارم که نارنجک را پرتاب کردم، اما از کجا معلوم که فوت قربانی این پرونده با نارنجک من بوده باشد؟»

قاضی به متهم گفت: «در جریان بازسازی صحنه جرم، به صراحت اعتراف کردی که نارنجک را پرتاب کردی. فیلم محل جرم هم نشان می‌دهد که شما نارنجک را پرتاب کردید.»

متهم در پاسخ گفت: «حالا هم نمی‌گویم من پرتاب نکردم، اما غیر از من، چند نفر دیگر هم نارنجک داشتند و آن‌ها نیز پرتاب کرده بودند. چرا آن‌ها متهم نشدند؟»

با پایان جلسه دادگاه، قضات برای صدور رأی وارد شور شدند.

سوالات متداول درباره این پرونده قضایی:

۱ [حقوقی]: متهم مدعی است که قصدی برای آسیب زدن نداشته و پرتاب نارنجک عمدی نبوده است. آیا این ادعا می‌تواند او را از اتهام قتل عمدی تبرئه کند؟ خیر، این ادعا نمی‌تواند او را به طور کامل تبرئه کند، اما می‌تواند ماهیت قتل را از «عمدی» به «شبه عمدی» (یا خطای محض) تغییر دهد. مطابق ماده ۲۹۰ قانون مجازات اسلامی، قتل عمدی زمانی محقق می‌شود که مرتکب «قصد کشتن» داشته باشد و اقدامی که نوعاً کشنده است انجام دهد. اما در این پرونده، متهم می‌گوید قصد پرتاب به سمت آتش را داشته و موتورسیلکت به طور اتفاقی از جلوی آتش رد شده است. اگر دادگاه احراز کند که متهم قصد اصابت به افراد را نداشته، اما با انجام فعل خطرناکی (پرتاب نارنجک دست ساز در مکان عمومی و شلوغ) که نوعاً می‌تواند باعث مرگ یا جرح شود، مرتکب قتل «شبه عمد» شده است. ماده ۲۹۲ قانون مجازات اسلامی می‌گوید: «قتل شبه عمد عبارت است از بی احتیاطی، بی مبالاتی، عدم مهارت یا رعایت نکردن نظامات دولتی و همچنین اقدام به کاری که نوعاً موجب قتل نباشد ولی مرتکب قصد آن را نداشته باشد.» در این جا، مصرف مشروبات الکلی و پرتاب نارنجک در میان جمعیت، مصداق بارز «بی احتیاطی و بی مبالاتی» است. مجازات قتل شبه عمد، دیه (پرداخت مال به اولیای دم) و حبس تعزیری (۱ تا ۳ سال) است، نه قصاص.

۲ [حقوقی]: متهم گفته است «غیر از من چند نفر دیگر هم نارنجک پرتاب کردند، چرا آن‌ها متهم نشدند؟» آیا این دفاع می‌تواند مؤثر باشد و نقش دیگران در وقوع حادثه چگونه باید اثبات شود؟ این دفاع از نظر حقوقی تحت عنوان «دفاع از طریق نسبت دادن جرم به دیگران» شناخته می‌شود، اما به تنهایی نمی‌تواند مسئولیت متهم را برطرف کند. برای این که این ادعا مؤثر واقع شود، متهم باید دلایل و شواهد محکمی ارائه دهد (مانند نام و نشانی سایر افراد، فیلم یا عکس از صحنه که پرتاب همزمان چند نارنجک را نشان دهد یا شهادت شاهدان عینی مستقل). در این پرونده، شاهدان حاضر در صحنه (از جمله دوستان متهم) اغلب گفته‌اند که نارنجک را متهم پرتاب کرده است. همچنین بازسازی صحنه جرم و فیلم دوربین مداربسته، متهم را به عنوان پرتاب کننده اصلی معرفی کرده است. اگر متهم نتواند اثبات کند که نارنجک همزمان از جای دیگری نیز پرتاب شده یا نارنجک دیگری نیز به مقتول اصابت کرده است، دادگاه دفاع او را نپذیرفته و مسئولیت را متوجه او می‌داند. قانون گذار در ماده ۳۱۵ قانون مجازات اسلامی می‌گوید: اگر چند نفر با هم ضربه بزنند و تشخیص ضربه منجر به مرگ ممکن نباشد، همه به عنوان شریک در قتل مسئولند. اما در این جا، متهم نتوانسته وجود شریک دیگری را اثبات کند.

۳ [کارشناسی]: از نظر پزشکی قانونی، چگونه می‌توان تعیین کرد که مرگ مقتول دقیقاً ناشی از اصابت نارنجک متهم بوده و نه عوامل دیگر؟ چه شواهدی در کالبدگشایی قابل تشخیص است؟ این پرسش از جنبه کارشناسی پزشکی قانونی حائز اهمیت است. در موارد انفجار نارنجک دست ساز، پزشک قانونی به چند نشانه کلیدی توجه می‌کند: نشانه اول: آثار سوختگی و پارگی‌های نامنظم انفجار مواد محترقه معمولاً باعث ایجاد زخم‌های پارگی نامنظم با لبه‌های سوخته و سیاه شده می‌شود که با زخم‌های ناشی از سلاح سرد یا گرم متفاوت است. نشانه دوم: وجود ذرات باروت یا مواد منفجره در اطراف زخم و روی لباس قربانی. این ذرات با میکروسکوپ الکترونی قابل شناسایی است. نشانه سوم: آثار موج انفجار بر اندام‌های داخلی مانند پارگی ریه ها، کوبیدگی قلب، خونریزی داخلی گسترده و آسیب به پرده گوش (که در اظهارات راننده موتورسیکلت به خونریزی گوش اشاره شده است). نشانه چهارم: ترکش‌های احتمالی (قطعات پلاستیک یا فلز از بدنه نارنجک). در این پرونده، پزشکی قانونی با تطبیق جراحات مقتول با مشخصات انفجار نارنجک دست ساز، می‌تواند به این نتیجه برسد که علت مرگ، همان انفجار بوده است. همچنین اگر خون مقتول از نظر الکل و مواد مخدر بررسی شود، می‌تواند در رد یا تأیید اظهارات متهم مؤثر باشد.

۴ [حقوقی]: اولیای دم درخواست قصاص کرده‌اند. آیا در قتل‌های ناشی از بی احتیاطی (شبه عمد) قصاص امکان پذیر است؟ خیر، قصاص فقط در قتل عمدی صادر می‌شود. مطابق ماده ۳۸۸ قانون مجازات اسلامی، «قتل شبه عمد موجب قصاص نیست و فقط به پرداخت دیه و حبس تعزیری منجر می‌شود.» بنابراین اگر دادگاه تشخیص دهد که متهم قصد کشتن نداشته و اقدام او «بی احتیاطی» محسوب می‌شود (که با توجه به ادعای متهم مبنی بر قصد پرتاب به سمت آتش و وقوع اتفاقی حادثه، محتمل است)، اولیای دم نمی‌توانند درخواست قصاص کنند. اما اگر دادگاه احراز کند که متهم با علم به حضور افراد در اطراف، عمداً نارنجک را به سمت آن‌ها پرتاب کرده است (که با توجه به فیلم دوربین مداربسته و بازسازی صحنه، دادگاه باید به این نتیجه برسد)، آن گاه قتل عمدی محسوب می‌شود و قصاص صادر می‌گردد. در هر دو حالت، متهم مجازات می‌شود، اما تفاوت در این است: در قتل عمدی مجازات اعدام (قصاص) و در شبه عمدی حبس و پرداخت دیه.

۵ [حقوقی و کارشناسی]: نقش مصرف مشروبات الکلی در زمان حادثه، چه تأثیری بر مسئولیت کیفری متهم و میزان مجازات او دارد؟ از نظر [حقوقی]، مصرف مشروبات الکلی قبل از ارتکاب جرم، به هیچ وجه نمی‌تواند دفاع محسوب شود. ماده ۱۵۵ قانون مجازات اسلامی صراحتاً می‌گوید: «هرگاه کسی به علت مصرف مواد مخدر یا روان گردان یا نوشیدن مشروبات الکلی دچار جنون یا بی هوشی شود و در آن حال مرتکب جرم گردد، در صورتی که مصرف آن‌ها به توصیه پزشک و برای درمان نبوده باشد، مسئولیت کیفری دارد.» بنابراین متهم نمی‌تواند بگوید «مصرف کرده بودم پس کنترل نداشتم». بلکه این اقدام (مصرف الکل) خود یک جرم مستقل است (۸۰ ضربه شلاق طبق ماده ۷۰۳ قانون مجازات اسلامی تعزیرات) و همچنین یک «عامل تشدید کننده» برای مجازات قتل محسوب می‌شود. از نظر [کارشناسی](پزشکی قانونی و روان شناسی)، مصرف الکل باعث کاهش توانایی در تصمیم گیری دقیق، افزایش رفتار‌های خطرپذیر، اختلال در هماهنگی حرکتی و کاهش بازداری رفتاری می‌شود. به عبارت دیگر، اگر متهم هوشیار بود، شاید متوجه عبور موتورسیکلت می‌شد و نارنجک را پرتاب نمی‌کرد. اما در عین حال، همین کاهش هوشیاری، یک عامل «شبه عمد» بودن را تقویت می‌کند، زیرا نشان می‌دهد متهم بدون آگاهی کامل دست به یک اقدام بسیار خطرناک زده است. دادگاه در میزان مجازات (به ویژه در تعیین حبس تعزیری در صورت شبه عمد بودن) مصرف الکل را به عنوان یک جهت تشدید در نظر خواهد گرفت. /رکنا