بن سلمان و آمریکا/ یک رابطه پرچالش و پنهان

 به گزارش صد آنلاین ، نشریه فارن پالسی در گزارشی به توصیف فردی پرداخته است که ادعا می کند در دوران ۴ رئیس جمهور آمریکا ساختار سیاست خارجی کاخ سفید را برای منطقه خاورمیانه ترسیم کرده است. این گزارش طی دو شماره ارائه خواهد شود. بخش اول این گزارش در ادامه آمده است: وقتی در اوایل ماه مارس «استیون کولبرت» مجری یک برنامه گفت‌وگو محور به دنبال کسی بود تا جنگ ایالات متحده با ایران را برای مخاطبان برنامه توضیح دهد به سراغ «برت مک‌گورک» رفت؛ کسی که به‌عنوان مشاور کلیدی خاورمیانه برای چهار رئیس‌جمهور آمریکا خدمت کرده بود.

او تقریباً بدون وقفه، از دوران جورج دبلیو بوش تا اوباما، سپس دوره پرآشوب نخست ترامپ و در نهایت دولت بایدن، سهم فزاینده‌ای از مسئولیت‌های سیاست خاورمیانه‌ای واشنگتن را بر عهده داشته است.

مک‌گورک که اکنون سرمایه‌گذار خطرپذیر و تحلیلگر شبکه سی‌ان‌ان است، به کولبرت گفت: به‌نظر من، این موضوع که رئیس جمهور آمریکا باید پیش از آغاز یک عملیات نظامی در ذهن خود به‌روشنی بداند که چه می‌خواهد به دست آورد و چگونه می‌خواهد به آن برسد به درستی به مردم توضیح داده نشده است.

دلیل اینکه کولبرت برای موضوع جنگ در خاورمیانه به مک‌گورک رجوع کرد روشن است. این مرد ۵۲ ساله، هرچند خارج از محافل سیاست‌گذاری چندان شناخته‌شده نیست، اما در دو دهه گذشته نقشی منحصربه‌فرد و ماندگار در سیاست خارجی آمریکا داشته است. در دوره‌ای که با قطبی‌شدن شدید سیاسی و تغییرات مکرر در دولت‌ها همراه بوده، مک‌گورک نه‌تنها دوام آورده بلکه در دولت‌های جمهوری‌خواه و دموکرات شکوفا شده است. او تقریباً بدون وقفه، از دوران جورج دبلیو بوش تا اوباما، سپس دوره پرآشوب نخست ترامپ و در نهایت دولت بایدن، سهم فزاینده‌ای از مسئولیت‌های سیاست خاورمیانه‌ای واشنگتن را بر عهده داشته است. موافقت یا مخالفت با کارنامه مک‌گورک، تا حدی شبیه یک آزمون است برای سنجش اینکه آیا سیاست آمریکا در خاورمیانه در این قرن موفق بوده یا شکست خورده است.

مک‌گورک در سال‌های ابتدایی حضورش در دولت، بر ملت‌سازی در جریان جنگ عراق تمرکز داشت. اما تا سال ۲۰۲۱، زمانی که به‌عنوان معاون دستیار رئیس‌جمهور جو بایدن به کاخ سفید بازگشت، مصمم بود سیاست خارجی آمریکا را در مسیری متفاوت از گذشته هدایت کند. به گفته افرادی که در آن زمان با او کار می‌کردند، او به کارکنان شورای امنیت ملی گفت که دوران جاه‌طلبی‌های بزرگ آمریکا در خاورمیانه به پایان رسیده است. شعار او این بود: بازگشت به اصول پایه.

او در نوامبر ۲۰۲۱ در گفت‌وگوی منامه در بحرین گفت: به‌جای دنبال کردن اهداف بزرگ و پرطمطراق، دولت بایدن راهبردی سنجیده را دنبال خواهد کرد؛ یعنی تعیین اهداف تنها پس از بررسی دقیق واقعیت‌های میدانی و مشورت با دوستان و شرکا.

اما جاه‌طلبی‌های دیپلماتیک مک‌گورک در ۷ اکتبر ۲۰۲۳ فرو ریخت؛ زمانی که عملیات ۷ اکتبر به وقوع پیوست و اتهامات گسترده‌ای مبنی بر اینکه آمریکا به اسرائیل برای ارتکاب نسل‌کشی علیه فلسطینیان قدرت می‌دهد مطرح شد.

هماهنگ‌کننده شورای امنیت ملی در امور خاورمیانه و شمال آفریقا به هدف اصلی انتقادات تبدیل شد؛ به‌ویژه از سوی کسانی که او را معمار اصلی حمایت دولت بایدن از جنگ اسرائیل در غزه می‌دانستند.

منتقدانی مانند «راندا سلیم»، رئیس برنامه خاورمیانه در «مرکز استیمسون» می‌گویند مک‌گورک با پذیرش دیدگاهی کاملاً آمریکایی در سیاست خارجی، اعتماد رؤسای جمهور از هر دو حزب را به دست آورده است. او گفت: «این فرد کسی است که ترجیح می‌دهد برای مشکلات طولانی‌مدت و ریشه‌دار، راه‌حل‌های سریع و کوتاه‌مدت ارائه دهد؛ در منطقه‌ای که اساساً با چنین راه‌حل‌هایی سازگار نیست.»

از نگاه مک‌گورک، دستیابی به پیشرفت‌های تدریجی در خاورمیانه بهتر از دنبال کردن اهداف بلندپروازانه و اغلب غیرواقع‌بینانه در منطقه‌ای پیچیده است. او در گفت‌وگویی گفت: «این یک خطای رایج در سیاست خارجی است که اهداف حداکثری اعلام کنیم و بعد به فکر چگونگی تحقق آن‌ها بیفتیم. اهداف نزدیک، پیشرفت تدریجی و هم‌راستاسازی دقیق اهداف، روش‌ها و ابزارها این در تجربه من رویکرد بهتری است.»

مک‌گورک ژانویه گذشته کاخ سفید را ترک کرد، در حالی که با اعتراض دانشجویانی مواجه بود که او را جنایتکار جنگی می‌خواندند. میراث کاری او همچنان ادامه دارد؛ در حالی که دولت ترامپ درگیر جنگی پرابهام با ایران است و با پیامدهای تصمیمات جنجالی او در منطقه دست‌وپنجه نرم می‌کند.

برای ترسیم تصویری دقیق از حرفه و نفوذ مک‌گورک، نشریه فارن پالیسی با او و بیش از ۱۰نفر از همکارانش گفت‌وگو کرده است. او همچنان از نحوه واکنش به جنگ غزه دفاع می‌کند، و توانایی‌اش در جلب اعتماد رؤسای جمهور از هر دو حزب نشان می‌دهد که احتمالاً دوباره به قدرت سیاسی در واشنگتن بازخواهد گشت.

اما از نگاه منتقدان، مک‌گورک هم علت است و هم معلول، نمادی قدرتمند از رویکرد اشتباه آمریکا در خاورمیانه طی دو دهه ویرانگر؛ از پیامدهای فرقه‌ای عراق تا باتلاق نیابتی یمن، ویرانی کامل غزه و اخیراً شوک انرژی جهانی ناشی از جنگ با ایران.

زمانی که سفیر اسرائیل در آمریکا در ۷ اکتبر ۲۰۲۳ پیام حمله حماس را به مک‌گورک رساند، او پاسخی قاطع داد: «ما کنار شما هستیم.» این واکنش غریزی، پایه رویکرد او به بحران شد.

مک‌گورک در دوران اوباما با بایدن کار کرده و در سال ۲۰۲۰ از نامزدی او حمایت کرده بود. پس از پیروزی بایدن، او مک‌گورک را به‌عنوان مشاور اصلی خاورمیانه در کاخ سفید منصوب کرد نقشی که مهم‌ترین جایگاه حرفه‌ای او محسوب می‌شد.

مک‌گورک در بیان دیدگاه‌های خود به نقل‌قولی از جان اف. کندی استناد می‌کند: «هدف سیاست خارجی این نیست که محلی برای بیان امیدها یا خشم‌های ما باشد؛ بلکه باید رویدادهای واقعی در دنیای واقعی را شکل دهد.»

«جیمز جفری»، دیپلمات باسابقه آمریکایی، او را یکی از ماهرترین دیپلمات‌های نسل خود می‌داند و می‌گوید: «او از تأثیرگذارترین مقامات دولتی در خاورمیانه طی چهار دولت اخیر بوده است. او قدرت را می‌فهمد و فن دیپلماسی را می‌شناسد.» «جیمز جفری»، دیپلمات باسابقه آمریکایی، او را یکی از ماهرترین دیپلمات‌های نسل خود می‌داند و می‌گوید: «او از تأثیرگذارترین مقامات دولتی در خاورمیانه طی چهار دولت اخیر بوده است. او قدرت را می‌فهمد و فن دیپلماسی را می‌شناسد.»

اما رویکرد واقع‌گرایانه مک‌گورک با وعده بایدن برای اولویت دادن به حقوق بشر در تضاد بود. چند روز پس از بازگشت به کاخ سفید در سال ۲۰۲۱، مک‌گورک به ریاض رفت تا پیامی تند به محمد بن سلمان برساند؛ فروش تسلیحات به عربستان کاهش خواهد یافت مگر اینکه جنگ یمن محدود شود.

این فشار به آتش‌بس شکننده‌ای در یمن کمک کرد، اما مک‌گورک معتقد بود استفاده از کمک نظامی به‌عنوان ابزار فشار کار درستی نیست. توقف فروش سلاح، هرچند خروج عربستان از یمن را تسریع کرد، اما فضا را برای قدرت گرفتن حوثی‌ها فراهم کرد.

این تصمیم باعث تنش‌های طولانی میان واشنگتن و ریاض شد. مک‌گورک بعدها خواستار اصلاح این مسیر شد، به‌ویژه زمانی که آمریکا برای کنترل قیمت نفت پس از حمله روسیه به اوکراین به همکاری عربستان نیاز داشت.

او همچنین فرصت ایجاد توافقی تاریخی میان اسرائیل و عربستان را دید اما این امر مستلزم بهبود روابط با بن سلمان بود. این تغییر مسیر، شکاف‌های عمیقی در دولت بایدن ایجاد کرد و مخالفت دموکرات‌های مترقی را برانگیخت.

مک‌گورک اما چنین نگاهی به سیاست خارجی نداشت. او گفت: «حقوق بشر باید همیشه مطرح باشد، اما نباید تمام منافع دیگر را تحت‌الشعاع قرار دهد.» در نهایت، سفر بایدن به عربستان و برخورد معروف «مشت به مشت» با بن سلمان نماد این تغییر شد.

مک‌گورک تلاش‌های خود را برای ایجاد توافق اسرائیل و عربستان افزایش داد، اما مسئله فلسطین مانعی اساسی بود. به گفته برخی مقامات، مسئله فلسطین نقطه ضعف مک‌گورک بود. او بیشتر تحت تأثیر تجربیاتش در عراق شکل گرفته بود و تمرکز زیادی بر موضوع فلسطین نداشت. بایدن نیز علاقه‌ای به مذاکرات صلح نداشت.

در سخنرانی منامه ۲۰۲۱، مک‌گورک حتی اشاره‌ای به فلسطینیان نکرد. برخی مقامات گفتند او این موضوع را بیشتر به‌عنوان ابزار چانه‌زنی می‌دید تا یک مسئله مستقل. یکی از مقامات سابق گفت: «او مسئله فلسطین را بسیار کم‌اهمیت می‌دانست، می‌گفت دیگر کسی به آن اهمیت نمی‌دهد.» این نگاه تا قبل از ۷ اکتبر ادامه داشت.

جیک سالیوان حتی مشاور امنیت ملی بایدن چند روز قبل از عملیات حماس در ۷ اکتبر گفته بود خاورمیانه آرام‌تر از دو دهه گذشته است. محمد بن سلمان نیز نگاه دوگانه‌ای داشت، او در خفا همدلی کمی با فلسطینیان نشان می‌داد، اما در علن از آن‌ها حمایت می‌کرد.

ماه‌ها مذاکره لازم بود تا توافق پیشنهادی شامل امتیازاتی برای فلسطینیان شود. مک‌گورک تلاش کرد عربستان را به حمایت از تشکیلات خودگردان فلسطین ترغیب کند. با این حال، برخی معتقد بودند آمریکا می‌توانست نقش فعال‌تری ایفا کند.

به گفته دیپلمات‌ها، توافق اسرائیل-عربستان «وسواس بزرگ» مک‌گورک بود. با این حال، او دست برنداشت. در ۶ اکتبر ۲۰۲۳، او در حال نهایی کردن جزئیات توافق بود اما روز بعد، عملیات حماس همه چیز را دگرگون کرد./همشهری آنلاین