علوی، رئیس ستاد سمن‌های شهر تهران: در جنگ‌های جدید افکار عمومی هدف قرار گرفته و سازماندهی مشارکت مردمی کلید مواجهه با جنگ‌های هیبریدی است

به گزارش خبرنگار فرهنگی صد آنلاین، در سال‌های اخیر مفهوم «جنگ هیبریدی» یا جنگ ترکیبی بیش از گذشته در ادبیات سیاسی و امنیتی مطرح شده است؛ جنگی که تنها به میدان نظامی محدود نیست و عرصه‌هایی مانند اقتصاد، رسانه، فرهنگ، فضای مجازی و افکار عمومی را نیز دربر می‌گیرد. در همین رابطه با سید احمد علوی عضو کمیسیون فرهنگی شورای شهر تهران و رئیس ستاد سازمان‌های مردم‌نهاد شهر تهران درباره نقش مشارکت مردمی و ظرفیت سمن‌ها در چنین شرایطی گفت‌وگو کرده‌ایم.

آقای علوی، ابتدا بفرمایید جنگ هیبریدی چه مفهومی دارد و چه تفاوتی با جنگ‌های کلاسیک دارد؟

علوی: در گذشته وقتی از جنگ صحبت می‌شد، ذهن‌ها بیشتر به سمت درگیری‌های نظامی می‌رفت، اما در الگوی جدید جنگ‌ها، موضوع بسیار گسترده‌تر شده است. امروز شاهد نوعی جنگ ترکیبی هستیم که در آن ابزارهای مختلفی مانند فشار اقتصادی، عملیات رسانه‌ای، جنگ روانی، حملات سایبری و حتی تلاش برای اثرگذاری بر سبک زندگی مردم به‌صورت هم‌زمان مورد استفاده قرار می‌گیرد. به همین دلیل از آن با عنوان «جنگ هیبریدی» یاد می‌شود؛ جنگی که هدف آن تنها زیرساخت‌های نظامی نیست، بلکه افکار عمومی، امید اجتماعی و انسجام جامعه را نیز هدف قرار می‌دهد.

در چنین شرایطی نقش مردم تا چه اندازه اهمیت پیدا می‌کند؟

علوی: یکی از مهم‌ترین ویژگی‌های جنگ هیبریدی این است که مخاطب اصلی آن جامعه و مردم هستند. وقتی جنگ به حوزه‌های فرهنگی، رسانه‌ای و اجتماعی کشیده می‌شود، طبیعی است که نقش مردم بسیار پررنگ‌تر شود. اگر جامعه از آگاهی، انسجام و سرمایه اجتماعی بالایی برخوردار باشد، بسیاری از عملیات‌های روانی و رسانه‌ای اثرگذاری خود را از دست می‌دهد. بنابراین مشارکت مردم در این حوزه یک ضرورت جدی محسوب می‌شود.

به نظر شما مشارکت مردمی در این زمینه در چه حوزه‌هایی می‌تواند شکل بگیرد؟

علوی: مشارکت مردمی ابعاد مختلفی دارد. یکی از مهم‌ترین حوزه‌ها، عرصه رسانه و فضای مجازی است. امروز روایت‌ها و تحلیل‌ها نقش مهمی در شکل‌دهی افکار عمومی دارند. حضور آگاهانه و مسئولانه مردم در فضای مجازی، تولید محتوای صحیح و مقابله با شایعات می‌تواند نقش مهمی در مدیریت فضای اطلاع‌رسانی داشته باشد.

حوزه دیگر، عرصه اجتماعی و فرهنگی است. تشکل‌های مردمی، مساجد، هیئات و مجموعه‌های اجتماعی می‌توانند در تقویت همبستگی اجتماعی و افزایش گفت‌وگو و همفکری در جامعه نقش‌آفرینی کنند. هرچه ارتباطات اجتماعی قوی‌تر باشد، جامعه در برابر فشارها و بحران‌ها مقاوم‌تر خواهد بود.

سازمان‌های مردم‌نهاد چه نقشی در سازماندهی این مشارکت دارند؟

علوی: سمن‌ها یکی از مهم‌ترین ظرفیت‌های اجتماعی در کشور هستند. این مجموعه‌ها به دلیل ارتباط نزدیک با مردم و فعالیت در حوزه‌های مختلف اجتماعی و فرهنگی می‌توانند نقش مؤثری در افزایش آگاهی عمومی و تقویت مشارکت اجتماعی ایفا کنند. در شهر تهران نیز تعداد قابل توجهی از سازمان‌های مردم‌نهاد فعال هستند که هر کدام در حوزه‌های تخصصی فعالیت می‌کنند.

ستاد سمن‌های شهر تهران تلاش می‌کند زمینه ارتباط و همکاری میان این تشکل‌ها را تقویت کند تا ظرفیت‌های مردمی به شکل منسجم‌تر در خدمت حل مسائل اجتماعی و فرهنگی قرار بگیرد.

 چرا بر «سازماندهی» مشارکت مردمی تأکید می‌شود؟

علوی: مشارکت مردمی زمانی بیشترین اثرگذاری را دارد که به‌صورت شبکه‌ای و منسجم شکل بگیرد. اگر فعالیت‌ها پراکنده باشد، ممکن است انرژی زیادی صرف شود اما نتیجه مطلوب حاصل نشود. به همین دلیل موضوع شبکه‌سازی میان تشکل‌های مردمی، تعریف نقش‌ها و ایجاد هماهنگی میان نهادهای مختلف اهمیت پیدا می‌کند.

در چنین مدلی، هر گروه و هر قشر می‌تواند نقش مشخصی داشته باشد؛ از نخبگان دانشگاهی و فعالان فرهنگی گرفته تا جوانان، دانشجویان و فعالان اجتماعی. این هماهنگی باعث می‌شود ظرفیت‌های مردمی به شکل مؤثرتری در جامعه فعال شود.

نقش نخبگان و مراکز علمی در این حوزه چیست؟

علوی: نخبگان و دانشگاه‌ها می‌توانند نقش مهمی در تبیین علمی این موضوع داشته باشند. مفهوم جنگ هیبریدی و شیوه‌های مواجهه با آن نیازمند پژوهش، تحلیل و ارائه راهکارهای علمی است. دانشگاه‌ها، مراکز پژوهشی و اندیشکده‌ها می‌توانند با تولید ادبیات علمی و ارائه الگوهای بومی، به سیاست‌گذاری بهتر در این حوزه کمک کنند.

از سوی دیگر، ارتباط میان دانشگاه‌ها و تشکل‌های مردمی نیز می‌تواند زمینه آموزش، توانمندسازی و انتقال تجربه را فراهم کند.

 چشم‌انداز مشارکت مردمی و فعالیت سمن‌ها در تهران را چگونه ارزیابی می‌کنید؟

علوی: خوشبختانه در شهر تهران ظرفیت بسیار ارزشمندی در حوزه سازمان‌های مردم‌نهاد وجود دارد. اگر بتوانیم این ظرفیت‌ها را به شکل منسجم‌تر به یکدیگر متصل کنیم و زمینه مشارکت فعال‌تر مردم را فراهم کنیم، قطعاً شاهد اثرگذاری بیشتری در حوزه‌های اجتماعی و فرهنگی خواهیم بود.

در نهایت باید توجه داشت که سرمایه اجتماعی و مشارکت مردمی از مهم‌ترین پشتوانه‌های هر جامعه برای عبور از چالش‌های پیچیده امروز است و تقویت این سرمایه می‌تواند به افزایش انسجام اجتماعی و ارتقای کیفیت زندگی شهری کمک کند.