آخرین اخبار
فرهنگ عمومی
۲۹ دی ۱۴۰۴ - ۱۰:۱۹
یادداشت سردبیر صد آنلاین

تجلی «قول سدید» و «جدال احسن»؛ ضرورت قرآنی گفتگو در اصلاح جامعه

بازدید:۷۴
در منظومه فکری قرآن کریم، «گفتگو» نه تنها یک ابزار ارتباطی، بلکه یک اصل بنیادین برای هدایت، تفاهم و حفظ انسجام اجتماعی است. خداوند متعال حتی در مواجهه با فرعون -به عنوان نماد طغیان- به حضرت موسی و هارون فرمان می‌دهد: «فَقُولَا لَهُ قَوْلًا لَیِّنًا» (سوره طه، ۴۴)؛ یعنی حتی با سرسخت‌ترین مخالفان نیز باید با زبانی نرم و ملایم سخن گفت تا شاید متذکر شوند یا به هراس افتند.
در منظومه فکری قرآن کریم، «گفتگو» نه تنها یک ابزار ارتباطی، بلکه یک اصل بنیادین برای هدایت، تفاهم و حفظ انسجام اجتماعی است. خداوند متعال حتی در مواجهه با فرعون -به عنوان نماد طغیان- به حضرت موسی و هارون فرمان می‌دهد: «فَقُولَا لَهُ قَوْلًا لَیِّنًا» (سوره طه، ۴۴)؛ یعنی حتی با سرسخت‌ترین مخالفان نیز باید با زبانی نرم و ملایم سخن گفت تا شاید متذکر شوند یا به هراس افتند.

در ادامه به برخی از مهم‌ترین تأکیدات قرآن بر اهمیت گفتگو و شیوه آن اشاره می‌شود:
۱. گفتگو بر پایه «قول سدید» (سخن استوار و صادقانه)قرآن در سوره احزاب (آیه ۷۰) مؤمنان را به «قول سدید» فرا می‌خواند. قول سدید یعنی سخنی که محکم، مستدل، صادقانه و به دور از ابهام باشد. در مدیریت جامعه، اگر گفتگوها شفاف و بر پایه صداقت باشد، نه‌تنها سوءتفاهم‌ها برطرف می‌شود، بلکه طبق وعده الهی، اعمال اصلاح شده و گناهان بخشیده می‌شوند (یُصْلِحْ لَکُمْ أَعْمَالَکُمْ...).

۲. «جدال احسن»؛ روشی برای تعامل با افکار متفاوتقرآن کریم در سوره نحل (آیه ۱۲۵) دستور می‌دهد که دعوت و گفتگو باید با «حکمت»، «موعظه حسنه» و «جدال احسن» (زیباترین شیوه بحث) صورت گیرد. این یعنی در گفتگوهای اجتماعی، اصل بر غلبه و تخریب طرف مقابل نیست، بلکه هدف، رسیدن به حقیقت با رعایت احترام و کرامت انسانی است.

۳. فرهنگ «استماع» و انتخاب بهترین سخنیکی از مترقی‌ترین آموزه‌های اجتماعی قرآن، ستایش کسانی است که به همه سخنان گوش فرا می‌دهند و بهترین آن‌ها را انتخاب می‌کنند: «الَّذِینَ یَسْتَمِعُونَ الْقَوْلَ فَیَتَّبِعُونَ أَحْسَنَهُ» (سوره زمر، آیه ۱۸). این آیه به وضوح نشان می‌دهد که جامعه قرآنی، جامعه‌ای نیست که دهان‌ها را ببندد، بلکه جامعه‌ای است که فضای نقد و گفتگو را باز می‌گذارد تا از میان تضارب آراء، بهترین راهکار استخراج شود.

۴. پرهیز از تندی و درشتی برای حفظ انسجامقرآن به پیامبر اکرم (ص) یادآور می‌شود که اگر تندخو و سخت‌دل بودی، مردم از اطراف تو پراکنده می‌شدند (سوره آل‌عمران، آیه ۱۵۹). این درس بزرگی برای مسئولان و نخبگان است؛ برای حفظ انسجام اجتماعی و جذب دل‌ها، راهی جز سعه صدر، گذشت و مشورت (وَ شاوِرْهُمْ فِی الْأَمْرِ) وجود ندارد.

 
از منظر قرآن، گفتگو بستری برای تخلیه خشم، اصلاح مسیر و رسیدن به وحدت است. جامعه‌ای که در آن باب گفتگو بسته شود، گرفتار فرسایش و تفرق می‌شود. بازگشت به منطق قرآنی در گفتگو، یعنی پذیرش کرامت انسان‌ها، شنیدن دغدغه‌های معترضین و پاسخگویی با ادبیاتی کریمانه و صادقانه؛ تنها در این صورت است که می‌توان امید داشت چالش‌های اجتماعی به فرصتی برای رشد و بلوغ ملی تبدیل شوند.
تازه‌ها
پربیننده‌ها پربحث‌ها