حمله آمریکا به ایران بسیار محتمل است؛ تفاهم نامه اسلام آباد برای ترامپ مرده است

در شرایطی که چشم‌انداز پایان جنگ میان ایران و آمریکا همچنان با ابهام روبه‌روست و هم‌زمان نشانه‌هایی از تشدید فشار‌های سیاسی و نظامی به چشم می‌خورد، تحرکات دیپلماتیک منطقه‌ای بار دیگر اهمیت ویژه‌ای یافته است. 

در این میان، سفر عاصم منیر، فرمانده ارتش پاکستان، به تهران را نمی‌توان صرفاً یک دیدار دوجانبه معمولی تلقی کرد؛ به‌ویژه آنکه این سفر در چارچوب تلاش‌ها برای احیای مذاکرات تهران و واشنگتن و در مقطعی حساس از تحولات منطقه انجام شده است.

دیدار‌های او با مقام‌های ارشد ایرانی و تأکید تهران بر ضرورت اعتمادسازی و اجرای تعهدات پیشین آمریکا، نشان می‌دهد که مسیر دیپلماسی همچنان باز است، اما عبور از بن‌بست موجود به تصمیم‌های عملی و تضمین‌های معتبر نیاز دارد.

از سوی دیگر، هم‌زمانی این سفر با افزایش گمانه‌زنی‌ها درباره احتمال ازسرگیری درگیری‌ها و نزدیک‌شدن انتخابات آمریکا و اسرائیل، بر اهمیت مأموریت اسلام‌آباد می‌افزاید. 

مسئله اصلی این است که آیا سفر عاصم منیر زمینه‌ساز گشایشی تازه در دیپلماسی خواهد شد یا صرفاً تلاشی برای مدیریت تنش‌ها و خرید زمان در آستانه تحولات احتمالی نظامی است؛ پرسشی که پاسخ آن تا حد زیادی به میزان انعطاف طرفین، سرنوشت تعهدات پیشین و نسبت میان فشار نظامی و اراده سیاسی برای مذاکره بستگی دارد.

ترامپ تلاش می‌کند پیش از انتخابات توجهات را از جنگ با ایران منحرف کند

پروفسور «فرانک فون هیپل» مدیر اسبق اداره علم و تکنولوژی کاخ سفید و استاد دانشگاه پرینستون در این زمینه به خبرنگار تابناک گفت: رئیس‌جمهور ترامپ تلاش می‌کند پیش از انتخابات که در سوم نوامبر به پایان می‌رسد، توجه‌ها را از جنگ با ایران منحرف کند. 

وی افزود: این جنگ در میان رأی‌دهندگان محبوبیتی ندارد و به همین دلیل، شانس جمهوری‌خواهان را در انتخابات کاهش می‌دهد.

استاد دانشگاه پرینستون آمریکا در ادامه یادآور شد: رئیس‌جمهور ترامپ ادعا کرده است که مذاکرات در جریان بوده‌اند، اما من نمی‌دانستم که این موضوع صحت دارد.

امیدوارم مذاکرات ایران و آمریکا ثمربخش باشد

مدیر اسبق اداره علم و تکنولوژی کاخ سفید گفت: امیدوارم این مذاکرات ثمربخش باشند.

وی در ادامه در خصوص تأثیر انتخابات اسرائیل بر رویکرد آتی آمریکا نسبت به ایران تأکید کرد: نتایج انتخابات ۲۷ اکتبر در اسرائیل نیز اهمیت خواهند داشت.

مدیر اسبق اداره علم و تکنولوژی کاخ سفید در پایان گفت:، زیرا بنیامین نتانیاهو، نخست‌وزیر اسرائیل، تاکنون دو بار حملاتی را علیه ایران آغاز کرده و زمانی که به نظر می‌رسید مذاکرات میان ایران و آمریکا به‌خوبی پیش می‌روند، دونالد ترامپ را متقاعد کرده است که به او بپیوندد.

«طارق رئوف» رئیس سابق بخش امنیت سیاسی و شفاف سازی آژانس بین المللی انرژی اتمی و رئیس برنامه خلع سلاح، کنترل سلاح و عدم اشاعه موسسه صلح استکهلم (سیپری) نیز در این زمینه به تابناک گفت: ایران پیشنهاد داده است که به تفاهم‌نامه اسلام‌آباد (MOU) بازگردد. بازگشت ایران به همکاری با آژانس بین‌المللی انرژی اتمی (IAEA) تنها پس از لغو تمامی تحریم‌ها و خروج نیرو‌های آمریکایی از منطقه امکان‌پذیر خواهد بود. 

وی افزود: اگر آمریکا حملات خود به ایران را از سر بگیرد، ایران تلافی خواهد کرد. اگر ایران نتواند نفت صادر کند، شرکت‌های هواپیمایی آن قادر به انجام پرواز نباشند و زیرساخت‌های انرژی‌اش بمباران شوند، در آن صورت هیچ کشور دیگری در منطقه خلیج فارس نیز قادر نخواهد بود نفت صادر کند، هواپیما‌های خود را به پرواز درآورد یا از زیرساخت‌های انرژی خود محافظت کند.

مشخص نیست چه کسی در آمریکا تصمیم گیرنده است

وی گفت: تهران از آمریکا به‌شدت ناامید و خشمگین است، زیرا نمی‌داند چه کسی در این کشور اختیار و صلاحیت تصمیم‌گیری دارد و از طرف آمریکا سخن می‌گوید. 

رئیس برنامه خلع سلاح، کنترل سلاح و عدم اشاعه موسسه صلح استکهلم (سیپری) در ادامه یادآور شد: در حال حاضر، سه جریان رقیب در آمریکا وجود دارند: مارکو روبیو، جریان موسوم به «دولت پنهان» (Deep State) و نومحافظه‌کاران (Neo-cons) از یک سو، جی‌دی ونس و جریان «اول آمریکا» (America First) از سوی دیگر، و دونالد ترامپ که قادر به تصمیم‌گیری نیست و نفوذ اسرائیل بر تصمیمات او غلبه دارد.

رئوف ادامه داد: عمان دیگر نقش میانجی را ایفا نمی‌کند، زیرا در زمینه انتقال نفت از طریق مسیر آبی خود با آمریکا همکاری می‌کند. قطر، در کنار پاکستان، به‌عنوان میانجی مورد اعتماد شناخته می‌شود؛ اما این دو کشور نیز نفوذ کافی برای تأثیرگذاری بر واشنگتن ندارند. 

وی گفت: بنیامین نتانیاهو سفر محرمانه‌ای به ابوظبی انجام داده است که نمایندگانی از مصر، کویت و بحرین نیز در آن حضور داشته‌اند. در این دیدار، پیشنهاد ارائه تضمین‌های امنیتی با هدف مقابله با توافق مکه مطرح شده است. 

حوثی‌ها جنگ دفاعی خود را دنبال می‌کنند و از سوی ایران هدایت نمی‌شوند

رئوف در ادامه افزود: حوثی‌ها جنگ دفاعی خود را دنبال می‌کنند و از سوی ایران هدایت نمی‌شوند. اسرائیل نیز در حال ویران کردن لبنان است. ماده اول تفاهم‌نامه اسلام‌آباد بر صلح منطقه‌ای و برقراری آتش‌بس در سراسر منطقه تأکید داشت، نه صرفاً بر آتش‌بس میان آمریکا و ایران.

وی یادآور شد: اوضاع همچنان مبهم و سردرگم است. ایران مصمم است از خود دفاع کند. در ژوئن ۲۰۲۵، ایران ۱۸ ساعت برای پاسخ دادن زمان صرف کرد، اما در فوریه ۲۰۲۶، ظرف یک ساعت واکنش نشان داد. آمریکا باید به این موضوع توجه کند. 

رئوف گفت: گزارش‌ها حاکی از آن است که فرماندهی مرکزی آمریکا (CENTCOM) در حال آماده‌سازی برای انجام حملات سنگین سه‌روزه علیه ایران است؛ حملاتی که احتمالاً استفاده از بمب ۱۵ هزار کیلوگرمی موسوم به «مادر همه بمب‌ها» (Mother of All Bombs) را نیز شامل می‌شود و با حمایت اسرائیل انجام خواهد شد. 

ایران آماده تحمل ضربات سنگین است، اما تسلیم نخواهد شد

رئیس برنامه خلع سلاح، کنترل سلاح و عدم اشاعه موسسه صلح استکهلم (سیپری) در ادامه یادآور شد: ترامپ از تسلیم نشدن ایران به‌شدت خشمگین و ناامید شده است و اکنون آمریکا در دامی گرفتار شده که خود آن را ایجاد کرده است. ایران آماده تحمل ضربات سنگین است، اما تسلیم نخواهد شد.

وی افزود: در مراسم استقبالی که در اینجا برگزار شد، سفیر ایران اشعاری از حافظ را قرائت کرد که درباره زندگی با عزت و کرامت بود و این مفهوم را بیان می‌کرد که اگر زندگی با عزت همراه نباشد، دیگر ارزش زیستن ندارد. 

رئیس سابق بخش امنیت سیاسی و شفاف سازی آژانس بین المللی انرژی اتمی در پایان گفت: این پیامی است که ترامپ باید از تمدنی پنج‌هزارساله درک کند؛ تمدنی که در طول تاریخ با چالش‌های بسیاری روبه‌رو شده، اما توانسته است از آنها جان سالم به در ببرد.

«مارک فینو» سخنگوی پیشین وزارت خارجه فرانسه و عضو ارشد بخش عدم اشاعه در «مرکز سیاست امنیتی ژنو» (GCSP) در این زمینه به خبرنگار تابناک گفت: مقایسه پیشنهاد‌های ایران و پاسخ‌های ایالات متحده دشوار است، زیرا بدیهی است و خوشبختانه همه‌چیز علنی نمی‌شود. 

مذاکرات ایران و آمریکا محرمانه باقی بماند

وی افزود: در چنین مذاکرات حساسی، بخشی از مواضع به اظهارنظر‌های سیاسی و اعمال فشار افکار عمومی مربوط می‌شود؛ اما هر دیپلماتی می‌داند که دستیابی به نتیجه‌ای موفق مستلزم محرمانه نگه‌داشتن مذاکرات و تعاملات محتاطانه، چه به‌صورت مستقیم و چه از طریق میانجی‌ها، است. در حال حاضر، مهم‌ترین مسئله این است که مذاکرات واقعاً در جریان هستند.

وی در خصوص این پرسش «ایران اعلام کرده است که شرایط این کشور برای مذاکره با ایالات متحده همچنان همان شرایطی است که در تفاهم‌نامه اسلام‌آباد مشخص شده بود. آیا احتمال دارد ایالات متحده بار دیگر به آن شرایط بازگردد؟» گفت: موضع ایران منطقی است، زیرا این کشور از اجرای کامل تفاهم‌نامه اسلام‌آباد منافع زیادی به دست خواهد آورد. متأسفانه، هیچ تضمینی وجود ندارد که دولت ترامپ به آن چارچوب بازگردد؛ چراکه برخی مفاد آن، از جمله لغو تحریم‌ها، با مخالفت‌های داخلی در ایالات متحده روبه‌رو هستند و اسرائیل نیز برای انجام حملات نظامی بیشتر علیه ایران فشار وارد می‌کند.

وی در خصوص این پرسش «وب‌سایت آکسیوس یک روز پیش از اظهارات اخیر عراقچی که در پرسش نخست به آن اشاره شد، گزارش داد که قطر و ایالات متحده در انتظار پاسخ ایران هستند. این گزارش همچنین مطرح کرد که ایران باید پاسخ خود را پیش از انتخابات میان‌دوره‌ای آمریکا ارائه دهد. چرا واشنگتن بر این بازه زمانی مشخص تأکید دارد؟» گفت: روشن است که ترامپ در پی دستیابی به هرگونه توافقی است که بتواند آن را به‌عنوان «پیروزی کامل» به افکار عمومی داخلی آمریکا عرضه کند تا زیان‌های مورد انتظار حزب جمهوری‌خواه در انتخابات میان‌دوره‌ای را کاهش دهد. 

وی افزود: از این منظر، منطقی است که ایران تلاش کند از اهرم‌های فشار خود برای کسب امتیازات بیشتر در توافق با واشنگتن استفاده کند. 

توافق با ایران باعث کاهش چشمگیر قیمت نفت قبل از انتخابات کنگره نمی‌شود

فینو در ادامه یادآور شد: بااین‌حال، به‌هیچ‌وجه قطعی نیست که دستیابی به هرگونه توافقی تا سوم نوامبر بتواند به کاهش چشمگیر قیمت نفت و گاز منجر شود؛ کاهشی که ممکن است به سود جمهوری‌خواهان تمام شود.

وی در خصوص این پرسش «با توجه به اینکه ایالات متحده محاصره دریایی ایران را مؤثر می‌داند، آیا بازگشت واشنگتن به میز مذاکره همچنان یک احتمال واقع‌بینانه است؟» گفت: رویکرد دولت ترامپ همچنان بر اصل «صلح از طریق اعمال قدرت» استوار است و هرگونه موفقیت چشمگیر در بازگشایی تنگه هرمز از طریق اقدام نظامی، انگیزه‌ای برای بازگشت به مذاکرات ایجاد نخواهد کرد. 

وی افزود: بااین‌حال، هیچ‌کس نمی‌تواند تصور کند که چگونه می‌توان وضعیت صلح‌آمیز و باثباتی را در تنگه هرمز حفظ کرد، مگر آنکه کشور‌های ساحلی، از جمله ایران و عمان، در چارچوب نوعی توافق یا سازوکار مشترک مشارکت داشته باشند.

منبع/تابناک