عملیات مخفی آمریکا زیر آب‌های تنگه هرمز

به گزارش صد آنلاین به نقل از فایننشال تایمز، آمریکا طی چهار ماه گذشته مدعی عملیات محرمانه و بسیار خطرناک برای پاک‌سازی مین‌های دریایی در تنگه هرمز است. بنا بر ادعاهای ذکر شده در این عملیات، غواصان نیروی دریایی آمریکا (Navy SEAL)، قایق‌های رباتیک و تجهیزات تخصصی زیرآبی به کار گرفته شده‌اند تا مین‌هایی را که یکی از مهم‌ترین مسیرهای کشتیرانی جهان را تهدید می‌کردند، خنثی کنند.

این عملیات عمدتا در شب و زیر آب انجام شده و گروه‌های کوچکی از غواصان آمریکایی با کمک قایق‌ها و زیردریایی‌های بدون سرنشین، مین‌های مشکوک ایرانی را شناسایی و منهدم کرده‌اند. 

این عملیات نشان می‌دهد بازگشایی تنگه هرمز تا چه اندازه دشوار است؛ چرا که تهدید مین‌ها در کنار حملات موشکی و پهپادی، عبور کشتی‌های تجاری را به شدت کاهش داده است.

دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، هفته گذشته اعلام کرد که «تمام مین‌ها» در آب‌های بین‌المللی تنگه هرمز برداشته یا منفجر شده‌اند و ارتش آمریکا نیز این ادعا را تأیید کرد. با این حال، کارشناسان امنیت دریایی و مالکان کشتی‌ها همچنان در اعلام ایمنی کامل این آبراه احتیاط می‌کنند.

سازمان بین‌المللی دریانوردی در ماه ژوئن اعلام کرده بود حدود ۸۰ مین در مسیرهای حیاتی کشتیرانی کار گذاشته شده است. گفتنی‌ست کاظم غریب‌آبادی، معاون وزیر خارجه ایران، اواخر ماه اوت گفته بود: «هیچ‌کس جز ایران از محل این مین‌ها اطلاع ندارد.» 

نحوه شکار مین‌ها توسط آمریکا زیر آب

مین‌روبی حتی در زمان صلح نیز فرایندی طاقت‌فرساست. شناورهای تخصصی معمولا بارها در مسیر آبراه حرکت می‌کنند، مین‌ها را از محل اتصال جدا کرده و پس از شناور شدن روی آب، آن‌ها را منهدم می‌کنند.

اما این گزارش مدعی است در مورد تنگه هرمز، آمریکا از نیروی کوچک‌تر و مخفیانه‌تری استفاده کرده است. غواصان نیروی دریایی آمریکا با شناورهای بادی دارای بدنه مقاوم و با کمک قایق‌ها و زیردریایی‌های رباتیک، از جمله سامانه Common Uncrewed Surface Vessel، مین‌های ایرانی را شناسایی کرده‌اند. این تجهیزات آرایه‌های سونار با وضوح بالا را یدک می‌کشند که می‌توانند اشیایی مانند مین را روی کف دریا با دقت بالا تشخیص دهند.

بیل همبلت، ناخدای بازنشسته نیروی دریایی آمریکا که بارها در خلیج فارس فعالیت کرده، گفته است: «معمولا  پس از شناسایی، یک غواص وارد آب می‌شود، به مین نزدیک می‌شود، خرج انفجاری روی آن می‌گذارد و آن را منهدم می‌کند.» او این عملیات را «نیرویی بسیار کوچک و سبک» توصیف کرده و گفته ممکن است بخشی از آن از ناو USS Miguel Keith انجام شده باشد.

سامانه‌های رباتیک زیرآبی مانند SeaFox بریتانیا یا Archerfish آمریکایی نیز می‌توانند مین‌ها را با مواد منفجره منهدم کنند.

چرا پاک‌سازی هرمز این‌قدر دشوار است؟

حتی پس از شناسایی مین‌ها، خطر ادامه دارد. برایان کلارک، کارشناس مین‌روبی در اندیشکده هادسون، گفته است: «نیروهای مین‌روب آسیب‌پذیرند، چون عملیات کند است و قایق‌ها یا بالگردهایشان تجهیزات دفاعی کافی ندارند.» تاکنون هیچ تلفات آمریکایی مرتبط با این عملیات گزارش نشده است. جغرافیا و الگوی ترافیک تنگه نیز کار را پیچیده‌تر کرده است. مین‌های مشکوک عمدتا  در ورودی غربی، مسیر شرق‌رو مرکزی، مسیر غرب‌رو مرکزی و خروجی شرقی به سمت دریای عمان قرار دارند.

این گزارش مدعی‌ست ایران هزاران مین از نوع «Maham» در اختیار دارد که برخی با برخورد کشتی منفجر می‌شوند و برخی با تشخیص تغییرات میدان الکترومغناطیسی عمل می‌کنند. این مین‌ها شناسایی را دشوار می‌کنند، زیرا می‌توانند با سامانه‌های سونار مین‌روب‌ها تداخل ایجاد کنند.

پیش از جنگ، برآورد می‌شد ایران بین ۵ تا ۶ هزار مین دریایی در اختیار داشته باشد که بخش زیادی از آن‌ها تولید داخلی است.

دو مسیر جایگزین؛ اما هیچ‌کدام ایده‌آل نیست

با بسته شدن مسیر اصلی مرکزی، کشتی‌ها از دو مسیر جایگزین استفاده می‌کنند: مسیر شمالی نزدیک ساحل ایران که تهران ایجاد کرده و مسیر جنوبی نزدیک ساحل عمان که آمریکا اعلام کرده امن است. با این وجود ساعاتی پیش سپاه از هشدار به ۳ کشتی که از این مسیر عبور می‌کردند خبر داد و اشاره کرد که پس از این هشدار کشتی‌ها تغییر مسیر دادند.

هر دو مسیر مشکلاتی دارند. این مسیرها کشتی‌ها را به سمت آب‌های کم‌عمق سوق می‌دهند و خطر به گل نشستن را افزایش می‌دهند. همچنین باریک بودن آن‌ها حجم تردد را محدود می‌کند. در حال حاضر روزانه حدود ۲۵ کشتی از تنگه عبور می‌کنند، در حالی که پیش از جنگ این رقم حدود ۱۲۵ فروند بود. حدود ۵۰۰ تا ۶۰۰ کشتی نیز همچنان در خلیج فارس گیر افتاده‌اند.

خاموش کردن سامانه‌های شناسایی خودکار (AIS) توسط کشتی‌ها برای فرار از شناسایی ایران و همچنین اختلال در سیگنال‌های GPS، مشکل را پیچیده‌تر کرده است.

تهدید بزرگ‌تر: مین‌گذاری مجدد

حتی اگر مین‌های فعلی پاک شوند، آمریکا با احتمال مین‌گذاری مجدد از سوی ایران روبه‌روست. ایتن کانل، کارشناس مین‌های دریایی، گفته است: «سخت است بدانیم باید چه چیزی را باور کنیم. ایران قطعاً تلاش می‌کند دوباره مین‌گذاری کند. همیشه این احتمال وجود دارد که نیروی دریایی آمریکا تعدادی از مین‌ها را پیدا نکرده باشد. اما مسئله بزرگ‌تر، تهدید مین‌گذاری مجدد است.»

در ۳۰ اوت، ارتش آمریکا به پرتابگرهای راکتی ایران که در حال آماده‌سازی برای شلیک مین‌های دریایی بودند، حمله کرد. مین‌های راکتی احتمالا  بسیار کوچک‌تر (حدود ۵۰ کیلوگرم) هستند.

رسانه‌های داخل ایران اشاره دارند  دست‌کم دو نفتکش در هفته گذشته با مین برخورد کرده‌اند و یک سخنگوی نظامی نیز گفته مین‌های بیشتری نزدیک عمان کار گذاشته شده است. با این حال، هیچ موردی از برخورد با مین به‌طور مستقل توسط مقامات دریایی تأیید نشده است.

یک مدیر صنعت نفتکش گفته است: «برای مین‌گذاری مجدد زمان زیادی لازم نیست، چون هر شب قایق‌های کوچک زیادی در سراسر هرمز رفت‌وآمد می‌کنند.»

مین‌ها به سلاح اطلاعاتی تبدیل شده‌اند

عدم قطعیت خود به یک سلاح راهبردی تبدیل شده است. حتی بدون تایید وجود مین، صرف احتمال باقی ماندن آن‌ها کافی است تا مالکان کشتی را منصرف کند و هزینه بیمه را به شدت بالا ببرد. طبق گزارش فایننشال تایمز، هزینه بیمه برخی کشتی‌ها تا ۱۰ برابر سطح پیش از جنگ افزایش یافته و برای یک نفتکش بزرگ می‌تواند به حدود ۱۰ میلیون دلار برسد.

قیمت نفت پس از اعلام ترامپ حدود ۵ درصد کاهش یافت، اما با ازسرگیری حملات، دوباره افزایش پیدا کرد.

همبلت در جمع‌بندی گفته است: «بازی بزرگ‌تر در حوزه اطلاعات است. این موضوع ممکن است به اندازه آنچه واقعا  در آب یا کف تنگه رخ می‌دهد، یا حتی بیشتر از آن، اهمیت داشته باشد.»