سهشنبه ۳۰ تير ۱۴۰۵
عبدالباری عطوان، تحلیلگر برجسته جهان عرب در سرمقاله روزنامه فرامنطقهای رای الیوم نوشت: وقتی میانجیهای عرب و اسلامی، پس از دورهای سکوت، ناگهان و بهطور همزمان وارد صحنه میشوند، بیآنکه اقدام نظامی آمریکا علیه تفاهم و آتشبس با ایران را محکوم کرده باشند، نخستین نتیجهای که میتوان گرفت این است که دونالد ترامپ نشانههای شکست را احساس کرده و در جستوجوی راهی برای مهار پیامدهای آن است. به باور نویسنده، بعید است کشورهایی مانند پاکستان، قطر و مصر بدون هماهنگی یا چراغ سبز واشنگتن چنین تحرکی را آغاز کرده باشند.
از نگاه عطوان، آنچه طی روزهای اخیر بیش از هر چیز ترامپ را نگران کرده، حملات موشکی و پهپادی ایران به پایگاههای آمریکا در اردن است؛ حملاتی که برای نخستینبار از زمان آغاز جنگ شش ماه پیش، به کشته و زخمی شدن نظامیان آمریکایی انجامید و واشنگتن نیز آن را بهطور رسمی تأیید کرد. او معتقد است همین تحول، رئیسجمهور آمریکا را به سمت پیشنهاد آتشبس ۱۰ روزه سوق داده است.
به اعتقاد نویسنده، در آمریکا آنچه میتواند موقعیت یک رئیسجمهور را متزلزل کند، نه کنگره و نه مجلس سنا، بلکه افزایش تلفات نیروهای نظامی است؛ همان عاملی که پیشتر لیندون جانسون را در جنگ ویتنام و جو بایدن را پس از جنگ افغانستان با بحران سیاسی روبهرو کرد. از این منظر، تحولات جاری در ایران و تنگه هرمز نیز میتواند ترامپ را در موقعیتی مشابه قرار دهد.
به باور عطوان، نشانه دیگر نگرانی واشنگتن، تغییر لحن مقامهای اسرائیلی است. او به سخنان بنیامین نتانیاهو و بهویژه بتسلئیل اسموتریچ اشاره میکند و معتقد است این مواضع از تغییر رویکرد تلآویو حکایت دارد؛ رویکردی که بر پرهیز از ورود مستقیم به جنگ و واگذار کردن بار اصلی درگیری به آمریکا استوار است.
اسموتریچ در همین چارچوب گفته است که اسرائیل تمایلی به ورود به رویارویی میان واشنگتن و تهران ندارد، زیرا وضعیت کنونی را به سود خود میداند؛ هرچند برای هر سناریویی آماده است.
عطوان این اظهارات را که اندکی پس از نشست اضطراری نتانیاهو با فرماندهان نظامی و امنیتی مطرح شد، نشانه اتخاذ سیاستی تازه از سوی اسرائیل میداند؛ سیاستی که هدف آن دور ماندن از میدان نبرد و رها کردن آمریکا در خط مقدم جنگ است. او مخالفت تلآویو با استقرار بیش از یکصد هواپیمای سوخترسان آمریکایی در فرودگاه بنگوریون را نیز در همین چارچوب ارزیابی میکند، زیرا این هواپیماها میتوانند به هدف حملات موشکی ایران تبدیل شوند.
به اعتقاد نویسنده، حملات موشکی و پهپادی ایران به پایگاههای آمریکا در اردن و عبور این موشکها از سامانههای دفاعی آمریکا، نگرانی جدی در اسرائیل ایجاد کرده است. از دید او، اگر این موشکها توانستهاند از پیشرفتهترین سامانههای دفاعی آمریکا عبور کنند، عبور از سامانههای دفاعی اسرائیل نیز دور از ذهن نخواهد بود؛ بهویژه آنکه پایگاههای آمریکا در اردن فاصله چندانی با دیمونا و شهرهای مهم اسرائیل ندارند.
عطوان معتقد است اسرائیل به دو دلیل اصلی از ورود مستقیم به این جنگ پرهیز میکند. نخست آنکه ترجیح میدهد آمریکا بیش از پیش در این بحران گرفتار شود؛ بهویژه پس از آنکه ترامپ از تعیین زمان دیدار با نتانیاهو در کاخ سفید خودداری کرد. دوم، نگرانی از واکنش گسترده ایران و متحدانش است؛ واکنشی که میتواند از سوی ایران، انصارالله یمن و حزبالله لبنان انجام شود و مراکز مهم و شهرهای اسرائیل را هدف قرار دهد.
از نگاه نویسنده، ترامپ اکنون احساس میکند نتانیاهو او را درباره ماهیت این جنگ دچار خطای محاسباتی کرده است. به گفته او، نخستوزیر اسرائیل این نبرد را جنگی کوتاه، کمهزینه و آسان ترسیم کرده و وعده داده بود که جمهوری اسلامی بهسرعت فروخواهد پاشید، تأسیسات هستهای ایران نابود میشود، ذخایر اورانیوم با غنای بالا از بین میرود و توان موشکی و پهپادی ایران نیز از میان خواهد رفت؛ اما روند جنگ برخلاف این پیشبینیها پیش رفته است.
در عین حال، عطوان معتقد است عملکرد ایران در مدیریت جنگ و حفظ انسجام خود، بسیاری از اهداف آمریکا و اسرائیل، از جمله تغییر نظام سیاسی ایران و تسلط بر تنگه هرمز را ناکام گذاشته است.
با وجود این، او نسبت به موج تازه میانجیگری کشورهای عربی و اسلامی هشدار میدهد و معتقد است نباید به این تحرکات خوشبین بود. از نظر او، این هشدار بر دو واقعیت استوار است؛ نخست اینکه آمریکا در گذشته نشان داده به تعهدات خود پایبند نیست و امضای رئیسجمهور این کشور بر توافقهای آتشبس، تضمینکننده اجرای آنها نیست.
دلیل دوم نیز تجربه غزه و لبنان است؛ جایی که با وجود توافقهای آتشبس، جنگ و محاصره در غزه از سر گرفته شد و اسرائیل نیز بارها توافق آتشبس با لبنان را نقض و حملات خود را ادامه داد.
عطوان در پایان تأکید میکند که روزهای آینده میتواند سرنوشت جنگ را رقم بزند و حتی آغاز روند شکست آمریکا در دریای سرخ، دریای عرب و تنگه هرمز باشد. او همچنین سخنان مسعود پزشکیان درباره دستور سید مجتبی خامنهای به فرماندهان نظامی برای پایان دادن هرچه سریعتر وضعیت «نه جنگ و نه صلح» را مهمترین عامل اثرگذار بر تحولات آینده میداند و معتقد است درستی این ارزیابی در روزهای پیش رو روشن خواهد شد.
انتهای پیام/