ماهواره‌های علمی ناسا حالا می‌توانند منبع اخلال‌گرهای GPS را روی زمین ردیابی کنند

به گزارش صد آنلاین ، گزارش تازه‌ای از نشریه تخصصی GPS World، پژوهش‌های شرکت مکان‌محور Zephr.xyz نشان می‌دهد که دو منظومه علمی ناسا، بدون آنکه در اصل برای مأموریت‌های امنیتی طراحی شده باشند، توانسته‌اند منشأ یک جمر قدرتمند GPS را با دقتی قابل‌توجه شناسایی کنند. این یافته‌ها نشان می‌دهد داده‌های ماهواره‌ای غیرنظامی، اگر به‌درستی تحلیل شوند، می‌توانند برای کشف و پایش جنگ الکترونیک نیز به کار گرفته شوند.

دو ماهواره علمی، یک هدف امنیتی

در این پژوهش، عملکرد دو سامانه ناسا بررسی شده است: CYGNSS و NISAR.

سامانه CYGNSS شامل هشت ریزماهواره است که اساساً برای اندازه‌گیری سرعت باد در طوفان‌های استوایی طراحی شده و با تحلیل بازتاب سیگنال‌های GPS از سطح اقیانوس‌ها کار می‌کند. اما نکته مهم اینجاست که وقتی یک جمر زمینی فعال می‌شود، همان اختلالی که برای کور کردن سیگنال‌های ناوبری به‌کار می‌رود، در داده‌های بازتابی CYGNSS نیز به‌صورت هاله‌ای از نویز دیده می‌شود؛ هاله‌ای که حتی صدها کیلومتر دورتر هم قابل شناسایی است.

در کنار آن، سامانه NISAR که حاصل همکاری ناسا و سازمان فضایی هند است، با تصویربرداری راداری از تغییرات پوسته زمین، زلزله‌ها و یخچال‌ها، داده‌های مکملی در اختیار پژوهشگران قرار داده است. امواج و اختلال‌های ناشی از جمرهای GPS در تصاویر این رادار به شکل خطوط عمودی ظاهر می‌شوند و با تحلیل جهت حرکت ماهواره، می‌توان محل تقریبی منشأ اختلال را به دست آورد.

شناسایی جمر فعال در نزدیکی شیراز

بر اساس این تحلیل‌ها، پژوهشگران توانسته‌اند محل یک جمر بسیار قدرتمند GPS در حومه شیراز را شناسایی کنند.

دقت موقعیت‌یابی در این بررسی برای CYGNSS به خطای دایره‌ای ۳.۴۸ کیلومتر رسیده و این ماهواره توانسته محدوده منشأ اختلال را در شعاع ۴.۳۳ کیلومتری مشخص کند. NISAR نیز با خطای ۶.۲۶ کیلومتر، عملکردی ضعیف‌تر اما همچنان کاربردی داشته است.

به گفته کارشناسان، این دقت برای یک سامانه علمی که اصلاً با هدف پایش امنیتی طراحی نشده، نتیجه‌ای چشمگیر محسوب می‌شود. اهمیت موضوع در این است که چنین داده‌هایی می‌توانند به خطوط هوایی، ناوگان کشتیرانی و حتی شرکت‌های بیمه کمک کنند تا مناطق پرخطر را بهتر بشناسند و مسیرهای خود را بر همان اساس تنظیم کنند.

کاربرد عملی برای ناوبری تجاری

دکتر کلارا چو، دانشمند ارشد شرکت Muon Space در کالیفرنیا، تأکید کرده است که این ماهواره‌ها برای تعیین لحظه‌ای موقعیت اختلال‌گرها ساخته نشده‌اند، اما توانایی آن‌ها در مشخص کردن محدوده تقریبی خطر، برای صنعت حمل‌ونقل ارزش بالایی دارد. او می‌گوید این داده‌ها می‌تواند به کاهش ریسک پروازها و مسیرهای دریایی کمک کند، هرچند به دلیل فاصله زمانی چندروزه در انتشار داده‌ها، فعلاً نمی‌توان از آن‌ها به‌عنوان سامانه هشدار فوری استفاده کرد.

با این حال، تحلیل‌گران می‌گویند همین پایش غیرفعال و مستمر نیز می‌تواند برای ردیابی الگوهای تکرارشونده اختلال، شناسایی کانون‌های بحران و برنامه‌ریزی عملیاتی در مناطق آلوده به جنگ الکترونیک بسیار مؤثر باشد.

تشدید جنگ الکترونیک در منطقه و جهان

این گزارش همچنین می‌گوید اختلال‌گرهای GPS در حوالی شیراز از اوایل ۲۰۲۶ فعال بوده‌اند، اما پس از درگیری‌های منطقه‌ای و به‌ویژه حملات ۲۸ فوریه، شدت سیگنال آن‌ها تا پنج برابر افزایش یافته است. این موضوع از نگاه کارشناسان، نشان‌دهنده افزایش اتکا به ابزارهای جنگ الکترونیک برای کور کردن سامانه‌های هدایت و ناوبری است.

در سطحی گسترده‌تر، پدیده‌های جمینگ و اسپوفینگ دیگر محدود به میدان‌های جنگی نیستند و اکنون در مناطقی چون دریای بالتیک، مدیترانه و دریای چین جنوبی هم مشاهده می‌شوند. بر اساس آمارهای منتشرشده، روزانه حدود ۹۰۰ پرواز تجاری در جهان با اختلال GPS روبه‌رو می‌شوند. در حوزه دریایی نیز گفته می‌شود در برخی عملیات‌های نظامی اخیر در خلیج فارس، بیش از ۱۱۰۰ کشتی اختلال در سامانه ناوبری خود را گزارش کرده‌اند.

یک ابزار علمی با کاربردی فراتر از انتظار

آنچه این دستاورد را مهم می‌کند، این است که ناسا ناخواسته در حال فراهم کردن یک ابزار تازه برای امنیت جهانی ناوبری است؛ ابزاری که از دل داده‌های علمی و غیرنظامی بیرون آمده، اما اکنون می‌تواند برای شناسایی تهدیدهای الکترونیکی به کار رود.

اگرچه این سامانه هنوز جایگزین هشدارهای لحظه‌ای نیست، اما برای رصد روندها، شناسایی نقاط داغ و افزایش آگاهی عملیاتی، یک پیشرفت قابل‌توجه به شمار می‌آید.