دلیل کمتر پرداختن انیمیشن ایرانی نسبت به ژانر علمی-تخیلی و آینده‌نگر

صد آنلاین | انیمیشن ایرانی با وجود استعدادهای هنری و تکنیکی چشمگیر، در سال‌های اخیر بیشتر به استفاده از زبان اسطوره، حماسه و متون کهن پرداخته است.

کد خبر: ۱۶۴۱۸۹

تاریخ: ۱۵ ارديبهشت ۱۴۰۴ - ۱۳:۴۱

به گزارش صد آنلاین، این رویکرد با توجه به غنا و عمق فرهنگی ایران باستان قابل درک است، اما سؤال اصلی این است: چرا ژانر علمی-تخیلی و آینده‌نگر در انیمیشن ایرانی کمتر مورد توجه قرار گرفته؟ در ادامه به تحلیل این موضوع از منظرهای فرهنگی، ساختاری و خلاقیتی می‌پردازیم:

۱. فرهنگ و هویت ملی: جذب به گذشته

ایران دارای یکی از قدیمی‌ترین و غنی‌ترین میراث‌های اسطوره‌ای جهان است. متونی مانند شاهنامه ، افسانه‌های زرتشتی، و سنت‌های میتولوژیکی به عنوان منبع الهام بی‌پایان برای سینماگران عمل می‌کنند. این زمینه:

ارتباط عمیق با هویت ملی : مخاطب ایرانی به راحتی با شخصیت‌ها و داستان‌هایی ارتباط برقرار می‌کند که از گذشته استخراج شده‌اند.

امنیت خلاقیتی : استفاده از اسطوره‌ها و متون کهن کمتر مورد نقد قرار می‌گیرد، در حالی که ژانر علمی-تخیلی ممکن است با چالش‌های سانسور یا واکنش‌های اجتماعی مواجه شود.

اما این رویکرد همراه است با ریسک‌هایی ، از جمله:

تکرار و بی‌تنوعی : فیلم‌هایی که فقط اقتباس مستقیم از اسطوره‌ها هستند، ممکن است بدون ابتکار و به صورت "تعریف نعل به نعل" تولید شوند.

محدودیت در دسترسی بین‌المللی : آثاری که تنها به هویت محلی متکی باشند، ممکن است در بازارهای جهانی کمتر موفق باشند .

۲. چالش‌های ساختاری: بودجه، آموزش و سیاست

محدودیت منابع مالی : ژانر علمی-تخیلی به تکنولوژی پیشرفته، جلوه‌های ویژه و طراحی دنیاهای فرضی نیاز دارد، در حالی که بودجه‌های محدود انیمیشن ایرانی اغلب به تولید آثار با بودجه پایین اختصاص دارد.

نیاز به تخصص بیشتر : ساخت انیمیشن علمی-تخیلی نیازمند همکاری نویسندگان علمی، طراحان کاراکترهای غیرواقعی و متخصصان تکنولوژی است که در ایران هنوز زیرساخت‌های آموزشی و صنعتی برای این حوزه ضعیف است.

سیاست‌های فرهنگی : ممکن است نگاه محافظه‌کارانه در سطح سیاست‌گذاری‌های فرهنگی باعث شود تولیداتی که به آینده یا دنیاهای فرضی می‌پردازند، کمتر از آثاری که به گذشته مراجعه می‌کنند، حمایت شوند .

۳. نگاه به مخاطب: توقعات داخلی در برابر فرصت‌های بین‌المللی

علاقه مخاطب داخلی به گذشته : مردم ایران به دلیل ارتباط عاطفی با فرهنگ و تاریخ، برای دیدن آثاری با مضمون شاهنامه‌ای یا تاریخی آمادگی بیشتری دارند . این موضوع باعث می‌شود تولیدکنندگان ایرانی به بازار داخلی تمرکز کنند.

چالش‌های داستان‌گویی آینده‌نگر : داستان‌های علمی-تخیلی اغلب نیازمند نقد اجتماعی، سوال از قدرت یا بررسی فناوری‌های آینده هستند که ممکن است با خطوط قرمز سیاسی یا اخلاقی تداخل پیدا کنند .

نیاز به جذب مخاطب جهانی : در حالی که انیمیشن علمی-تخیلی ایرانی می‌تواند بستری برای معرفی هویت فرهنگی در قالبی نوآورانه باشد، این موضوع نیازمند فهم عمیق‌تر از داستان‌گویی جهانی و همراهی با روندهای بین‌المللی است.

۴. سابقه و تجربه: فقدان الگوهای موفق داخلی

نمونه‌های محدود : در ایران، انیمیشن‌هایی مانند سرو سفید (علیرضا کیانی) یا آرزوی من (امیرحسین خان‌بیگی) تلاش‌هایی در حوزه تخیلی داشته‌اند، اما موفقیت‌های برجسته‌ای در این ژانر وجود ندارد .

نیاز به تجربه‌سازی : بدون آزمون و خطا، سازندگان نمی‌توانند به سبک خاصی دست یابند. این موضوع در صنعت انیمیشن ایرانی به دلیل کمبود حمایت مالی و زیرساخت‌های تخصصی دشوار است.

۵. تفاوت با الگوهای جهانی: درس‌هایی از ژاپن و دیگران

ژاپن : کشوری که با تلفیق میراث فرهنگی و تخیل آینده‌نگر (مانند آکیرا یا گودزیلا ) موفق به ایجاد هویت جهانی شده است.

استودیوی گیبلی : از ترکیب عناصر اسطوره‌ای و تخیلی (مثل همراه من به کوه آسمانی برو یا جنگ ستارگان در تاریکی ) موفق به ایجاد داستان‌های جهانی شده است.

ایران : در مقابل، انیمیشن ایرانی بیشتر در تعریف مجدد اساطیر مانند رستم و سهراب یا ابوالفضل علیه السلام تمرکز کرده و از گسترش داستان‌هایی با دید آینده‌نگر خودداری کرده است.

راهکارهایی برای توسعه ژانر علمی-تخیلی در انیمیشن ایرانی

۱. تحلیل مجدد اسطوره‌ها با چشم آینده‌نگر :

استفاده از شخصیت‌های اسطوره‌ای در دنیاهایی فرضی (مثل تلفیق شاهنامه با مفاهیم فضایی یا زیست‌محیطی).

مثال: تصور رستم به عنوان یک قهرمان فضایی که با مسائل انسانی معاصر مانند آلودگی محیط زیست مواجه است.

۲. افزایش حمایت‌های مالی و آموزشی :

تأسیس مرکز تحقیقات انیمیشن علمی-تخیلی با همکاری متخصصان فیزیک، بیولوژی و روبوتیک.

جذب سرمایه از بخش‌های خصوصی و دولتی برای تولید آثار با بودجه بالا .

۳. تقویت زیرساخت‌های تولید :

راه‌اندازی کارگاه‌های تخصصی برای آموزش تکنیک‌های جدید انیمیشن (مانند CGI پیشرفته).

همکاری با استودیوهای بین‌المللی برای تبادل دانش و تجربه .

۴. استفاده از علمی-تخیلی برای نقد اجتماعی :

داستان‌هایی که با استفاده از مفاهیمی مانند هوش مصنوعی یا تغییر اقلیمی، به مسائل معاصر ایرانی می‌پردازند (مانند والی یا کاراگاهی در سال ۲۱۲۰ ).

این رویکرد می‌تواند با پوشش داستانی، انتقادات اجتماعی را به شکل غیرمستقیم مطرح کند .

۵. تغییر نگاه به داستان‌گویی :

تمرکز کمتر بر روایت‌های خطی و بیشتر بر داستان‌های غیرخطی، چندبعدی و فلسفی .

استفاده از ساختارهایی شبیه به این‌سومنیا یا گفت‌وگو با زمان برای تلفیق گذشته و آینده .

نتیجه‌گیری: تعادل میان گذشته و آینده

انیمیشن ایرانی با وجود غنا فرهنگی و تاریخی ، نیازمند گسترش افق‌های خلاقیت است. ژانر علمی-تخیلی نه تنها می‌تواند بستری برای نقد اجتماعی و آینده‌نگری باشد، بلکه می‌تواند به عنوان پلی میان فرهنگ ایرانی و مخاطب جهانی عمل کند .

با این حال، این تغییر نیازمند همکاری بیشتر بین هنرمندان، متخصصان علمی و سیاست‌گذاران فرهنگی است تا انیمیشن ایرانی بتواند هم در حفظ هویت خود بماند و هم در عرصه جهانی جایگاهی یابد .

منبع : ایسنا