تفاوت سبد معیشت و دستمزد نهایی/چرا کارگران همواره از حقوق خود محروم می‌شوند؟

یکی از مهم‌ترین مسائل اقتصادی در ایران، تعیین حداقل دستمزد برای کارگران است که تأثیر مستقیم بر معیشت میلیون‌ها نفر دارد. هر سال، شورای عالی کار برای تعیین این مبلغ جلساتی را برگزار می‌کند که اغلب با تأخیر و اختلافات جدی همراه است. این تأخیرها و مشکلات باعث می‌شود که تصمیمات اتخاذشده به دور از واقعیت‌های اقتصادی بوده و نتواند نیازهای معیشتی کارگران را پوشش دهد.

کد خبر: ۱۵۳۵۹۸

تاریخ: ۲۶ اسفند ۱۴۰۳ - ۱۴:۱۷

به گزارش صدآنلاین، یکی از مهم‌ترین انتقادات به این فرآیند، تأخیرهای طولانی در نهایی‌سازی رقم دستمزد است. هر ساله این جلسات تا اواخر اسفند ادامه پیدا می‌کند و در برخی موارد حتی تصمیم‌گیری نهایی به سال جدید موکول می‌شود. این مسئله برای کارگرانی که زندگی‌شان به این تصمیمات وابسته است، باعث بلاتکلیفی و ناتوانی در برنامه‌ریزی مالی برای سال آینده می‌شود.

علاوه بر این، در شرایط تورمی، فاصله بین تصویب دستمزد و افزایش تورم، موجب می‌شود که قدرت خرید کارگران کاهش یابد و در نهایت، آنچه که به نظر افزایش حقوق می‌آید، در عمل به دلیل تورم، اثری ندارد.

تفاوت سبد معیشت و دستمزد مصوب

یکی دیگر از مشکلات جدی، تفاوت میان سبد معیشتی و دستمزد نهایی است. هر سال شورای عالی کار سبد معیشت را تعیین می‌کند که معمولاً نشان‌دهنده حداقل نیازهای مالی یک خانوار کارگری است. اما در عمل، دستمزد نهایی همیشه فاصله زیادی با این رقم دارد. این اختلاف نشان‌دهنده ضعف در چانه‌زنی‌ها و یا عدم اراده دولت و کارفرمایان برای تطابق دستمزد با واقعیت‌های اقتصادی است.

تأثیر تورم و نرخ ارز بر دستمزد

یکی از عواملی که بر قدرت خرید کارگران تأثیر می‌گذارد، نرخ تورم است. در کشوری با تورم دو رقمی که در برخی سال‌ها به بیش از ۴۰ درصد می‌رسد، هرگونه تصمیم‌گیری در زمینه دستمزد باید بر اساس این شاخص انجام شود. نوسانات نرخ ارز نیز به عنوان یکی دیگر از عوامل مهم در تعیین هزینه‌های زندگی، تأثیر زیادی بر دستمزد دارد، اما تاکنون هیچ فرمول مشخصی برای تعدیل دستمزدها با توجه به این نوسانات وجود ندارد.

وزارت کار و دخالت‌های یک‌جانبه

نقش وزارت کار در تعیین دستمزد نیز همواره مورد انتقاد قرار گرفته است. در برخی موارد، وزارت کار بدون توافق طرفین، تصمیمات یک‌جانبه‌ای در این زمینه اتخاذ کرده است. این وضعیت اعتبار شورای عالی کار را کاهش می‌دهد و نشان‌دهنده این است که ممکن است مذاکرات در نهایت تأثیر چندانی در نتیجه نهایی نداشته باشد.

راهکارهای پیشنهادی برای اصلاح فرآیند تعیین دستمزد

برای اصلاح این فرآیند، نیاز به اتخاذ تصمیماتی جدی و مؤثر وجود دارد. برخی از پیشنهادات کلیدی شامل موارد زیر است:

تعیین فرمول ثابت برای حداقل دستمزد: به‌جای جلسات طولانی و مذاکرات پرحاشیه، می‌توان فرمولی مشخص برای تعدیل خودکار حداقل دستمزد بر اساس نرخ تورم، سبد معیشت و رشد اقتصادی تدوین کرد.

شفاف‌سازی و انتشار عمومی مذاکرات: مذاکرات باید شفاف‌تر و قابل دسترس برای عموم باشد. پخش زنده یا انتشار مشروح جلسات می‌تواند به افزایش اعتماد عمومی به این فرآیند کمک کند.

هم‌راستاسازی دستمزد با سبد معیشت واقعی: دستمزد باید مطابق با سبد معیشت واقعی تعیین شود تا مشکلات معیشتی کارگران کاهش یابد.

بازبینی دوره‌ای دستمزد: در شرایط تورمی شدید، بررسی و بازبینی دستمزدها باید در فواصل زمانی کوتاه‌تری انجام شود تا قدرت خرید کارگران حفظ شود.

تضمین مشارکت واقعی نمایندگان کارگری: باید اطمینان حاصل شود که نمایندگان کارگران در مذاکرات استقلال دارند و تحت فشار قرار نمی‌گیرند.

جمع‌بندی

فرایند تعیین حداقل دستمزد کارگران در ایران با مشکلاتی مانند تأخیرهای مداوم، تفاوت‌های زیاد میان سبد معیشت و دستمزد نهایی، و عدم توجه به نرخ تورم روبرو است. اصلاح این فرآیند نه تنها از نظر اقتصادی ضروری است، بلکه می‌تواند به بهبود شرایط معیشتی کارگران و کاهش نارضایتی‌های اجتماعی کمک کند. برای دستیابی به یک سیستم عادلانه و کارآمد، لازم است که رویکردی شفاف، مبتنی بر واقعیت‌های اقتصادی و شمول‌گرایانه اتخاذ شود.