دلیل نفخ، ترش کردن، سنگینی بعد از غذا

صد آنلاین | سردی معده وضعیتی در طب سنتی است که با علائمی مانند نفخ، ترش کردن، سنگینی بعد از غذا و هضم ضعیف همراه است. مصرف بیش‌ازحد غذاهای سرد (ماست، دوغ، خیار) و نوشیدنی‌های یخی آن را تشدید می‌کند. استفاده از مصلحات گرم مانند زنجبیل، دارچین و نعناع به بهبود علائم کمک می‌کند.

کد خبر: ۱۴۲۴۶۹

تاریخ: ۱۰ بهمن ۱۴۰۳ - ۱۷:۰۹

به گزارش صد آنلاین، در طب نوین (پزشکی مدرن) اصطلاحی به نام «سردی معده» به شکل رسمی وجود ندارد، اما در طب سنتی ایران و بعضی مکاتب دیگر (مانند طب سنتی چین) به حالتی گفته می‌شود که دستگاه گوارش در هضم و جذب غذا دچار مشکل شده و علائمی مانند نفخ، ترش کردن، احساس سنگینی، بی‌اشتهایی یا حتی اشتهای کاذب، احساس سرما در معده، و علاقه به خوردن غذاهای گرم را تجربه می‌کند. این وضعیت ممکن است با عنوان «بلغم معده» یا «سردی معده» بیان شود.

آیا سردی معده در چاقی تأثیر دارد؟

توجه: آنچه در ادامه می‌خوانید، خلاصه‌ای از توصیه‌های تلفیقی طب نوین و طب سنتی است. اگر علائم گوارشی شدید یا مداوم دارید، لازم است حتماً توسط پزشک معاینه شوید تا علت اصلی شناسایی و درمان مناسب انجام شود.

از دیدگاه پزشکی مدرن

شواهد مستقیمی مبنی بر اینکه «سردی معده» به‌تنهایی باعث چاقی می‌شود، وجود ندارد. اما می‌دانیم که مشکلات گوارشی (هضم ضعیف، ریفلاکس، نفخ مداوم و …) می‌توانند بر اشتها، انتخاب‌های غذایی و متابولیسم بدن تأثیر بگذارند. گاهی افراد برای رفع احساس ناخوشایند معده، به مصرف خوراکی‌های پرکالری یا شیرین روی می‌آورند که در نتیجه منجر به افزایش وزن می‌شود.

از دیدگاه طب سنتی ایران

در طب سنتی گفته می‌شود «مزاج سرد» یا «سردی معده» می‌تواند باعث شود هضم به‌درستی انجام نشود. در برخی افراد، این ممکن است به تجمع مواد زائد (بلغم) و چاقی بیانجامد. در برخی دیگر، ممکن است منجر به کم‌اشتهایی شود. در کل، اختلال در هضم و جذب می‌تواند روند وزن‌گیری یا کاهش وزن را دچار اختلال نماید.

در طب ایرانی بر این باورند که اصلاح رژیم غذایی بر اساس مزاج (temperament) هر فرد، می‌تواند عملکرد دستگاه گوارش را بهبود بخشد و علائم سوءهاضمه را از طریق ایجاد تعادل در خلط‌های دستگاه گوارش کاهش دهد.

بنابراین اگرچه به‌صورت علمی و دقیق نمی‌توان گفت سردی معده مستقیماً چاق‌کننده است، اما اگر به دلیل مشکلات گوارشی عادات غذایی نامطلوب شکل بگیرد، ممکن است روند چاقی را تسهیل یا تثبیت کند.

راهکارهایی برای بهبود سردی معده

طب سنتی و طب مکمل شامل روش‌های سلامت، رویکردها، دانش و باورهایی می‌شود که در آن از داروهای گیاهی، حیوانی یا معدنی به صورت منفرد یا ترکیبی برای درمان، تشخیص و پیشگیری از بیماری‌ها یا حفظ سلامتی استفاده می‌شود.

پرهیز از مصرف بیش‌ازحد غذاها و نوشیدنی‌های «سرد» (طبق طب سنتی)

برخی مواد غذایی به عنوان طبع سرد شناخته می‌شوند؛ مانند ماست، دوغ، خیار، هندوانه، کاهو، گوجه، لبنیات سرد، گوشت گاو، ماهی و …

به معنی حذف کامل این مواد نیست، بلکه در حد اعتدال مصرف کنید و در کنار آن‌ها از مصلحات گرم استفاده کنید؛ مثلاً همراه ماست از نعنا یا پودر زیره استفاده کنید، یا اگر خیار مصرف می‌کنید کمی نمک و نعنا خشک به آن اضافه کنید.

استفاده از ادویه‌ها و گیاهان گرم

زنجبیل (مثلاً افزودن پودر زنجبیل به چای، یا استفاده در غذا)

دارچین (در چای، دمنوش، غذا و انواع خوراکی‌ها)

زیره، رازیانه، آویشن، فلفل سیاه و …

این ادویه‌ها می‌توانند با افزایش حرارت مزاج، به بهبود هضم و کاهش نفخ کمک کنند.

حذف یا کاهش مصرف آب سرد همراه غذا

نوشیدن آب یخ یا مایعات بسیار سرد حین غذا، از دیدگاه طب سنتی باعث «خاموش شدن حرارت معده» و کند شدن هضم می‌شود.

توصیه می‌شود آب را نیم تا یک ساعت پیش یا پس از غذا بنوشید، و اگر لازم است در وعده غذا آب بنوشید، بهتر است ولرم یا در دمای معمولی محیط باشد.

خوراکی‌های طبع سرد | مصلحات پیشنهادی (طبع گرم)
ماست | نعناع خشک، زیره، کاکوتی
دوغ | پودر نعناع، گل‌پر
خیار | نمک، نعناع، سیاه‌دانه
گوجه فرنگی | دارچین، زنجبیل
ماهی | زعفران، فلفل سیاه، زنجبیل
عدس | زیره، دارچین
هندوانه | عسل،گلپر
کاهو | سرکه سیب، آویشن
بادمجان | روغن زیتون، نعناع خشک
برنج سفید | زیره، زعفران، شوید

مدیریت وعده‌ها و جلوگیری از پرخوری

خوردن وعده‌های کوچک‌تر و مکرر (۳ وعده اصلی + ۲ میان‌وعده سبک) باعث می‌شود معده فشار کمتری تحمل کند.

پرخوری، به ویژه در شب، می‌تواند حس سنگینی و سردی معده را بیشتر کند.

پرهیز از خوابیدن یا دراز کشیدن بلافاصله بعد از غذا

حداقل ۱ تا ۲ ساعت پس از غذا خوردن، در حالت نشسته یا ایستاده فعالیت سبک داشته باشید تا هضم بهتر انجام شود.

دراز کشیدن سریع پس از غذا می‌تواند باعث ریفلاکس و احساس سردی یا سنگینی در معده شود.

دمنوش‌های گرم و مقوی معده

دمنوش زنجبیل، دارچین و عسل: یک تکه زنجبیل تازه یا پودر زنجبیل و یک تکه چوب دارچین را در آب جوش دم کنید. پس از ولرم شدن، کمی عسل طبیعی به آن اضافه کنید.

دمنوش نعنا یا پونه: برای کاهش نفخ و بهبود هضم.

دمنوش آویشن: گرم‌کننده و کمک به رفع رطوبت معده.

توجه کنید که مصرف بیش‌ازحد این دمنوش‌ها هم می‌تواند مشکلات خاص خود را ایجاد کند (برای مثال تحریک معده در صورت داشتن زخم گوارشی). پس در حد اعتدال مصرف کنید.

مصرف غذاهای نسبتا گرم و ساده

آش جو یا آش سبزیجات گرم با ادویه‌هایی مثل فلفل سیاه، زردچوبه و دارچین

سوپ‌های سبُک مرغ یا سبزیجات با کمی ادویه گرم

غذاهای آب‌پز یا بخارپز (مثل کدوسبز، هویج، سیب‌زمینی) همراه با زیره و آویشن

پرهیز از سس‌های سرد، سالادهای بسیار سرد یا نوشیدنی‌های سرد همراه غذا

کنترل استرس و بهبود سبک زندگی

استرس و اضطراب می‌تواند در طب سنتی مزاج بدن را دچار نوسان کند و در پزشکی مدرن نیز ترشح اسید معده و آنزیم‌های گوارشی را به‌هم می‌ریزد.

ورزش ملایم روزانه (مانند پیاده‌روی، یوگا)، خواب کافی و منظم، و دوری از خوردن غذا در شرایط استرس یا عجله، به عملکرد بهتر دستگاه گوارش کمک می‌کند.

رژیم مناسب درمان سردی معده

برای درمان سردی معده، رژیم‌های غذایی متعادل که ترکیبی از اصول تغذیه علمی و طب سنتی را در بر می‌گیرند، بهترین انتخاب هستند. برای درمان سردی معده مصرف غذاهای سرد مانند ماست، دوغ، خیار و گوجه‌فرنگی در کنار مصلحات گرمی مانند نعناع، زیره، زنجبیل و دارچین توصیه می‌شود تا تعادل در دستگاه گوارش برقرار شود. همچنین پرهیز از نوشیدن آب سرد در حین غذا، مصرف وعده‌های کوچک‌تر اما مکرر، و استفاده از دمنوش‌های گیاهی مانند زنجبیل و دارچین می‌تواند به کاهش علائم سردی معده کمک کند.

یکی از رژیم‌های پیشنهادی دکتر کرمانی که برای افراد مبتلا به مشکلات گوارشی مناسب است، رژیم فستینگ است. در این رژیم، وعده‌های غذایی در حجم کمتر اما با فواصل مشخص مصرف می‌شوند تا معده فرصت کافی برای هضم داشته باشد. همچنین، مواد غذایی با طبع گرم مانند حلیم گندم، عدسی با زیره، چای دارچین و ترکیبات دارای روغن زیتون جایگزین غذاهای سنگین و سرد شده‌اند. مصرف پروتئین‌های سبک مانند سینه مرغ به‌جای گوشت‌های پرچرب، استفاده از نان‌های سبوس‌دار به‌جای برنج سفید، و حذف خوراکی‌های فرآوری‌شده از دیگر توصیه‌های کلیدی این رژیم برای بهبود عملکرد معده و کاهش احساس سنگینی است.

سوالات مربوط به سردی معده

۱. آیا سردی معده واقعاً وجود دارد؟

بله، در طب سنتی به وضعیتی از اختلال هضم و نفخ «سردی معده» گفته می‌شود؛ در طب نوین اصطلاح رسمی ندارد اما علائم گوارشی مشابه را بررسی می‌کنند.

۲. آیا سردی معده می‌تواند باعث چاقی شود؟

مستقیماً نه، اما اختلال هضم و تغییر عادات غذایی ممکن است به افزایش وزن کمک کند.

۳. چه غذاها یا نوشیدنی‌هایی سردی معده را تشدید می‌کنند؟

خوراکی‌های طبع سرد مثل ماست، دوغ، خیار، نوشیدنی‌های سرد و یخ‌زده در صورت مصرف زیاد ممکن است علائم را بدتر کنند.

۴. برای رفع سردی معده چه کنیم؟

استفاده از ادویه‌های گرم (دارچین، زنجبیل)، مصرف متعادل غذاهای سرد با مصلحات گرم، پرهیز از نوشیدن آب سرد هنگام غذا، و خوردن وعده‌های سبک توصیه می‌شود.

۵. بهترین دمنوش‌ها برای کمک به سردی معده کدام‌اند؟

دمنوش زنجبیل و دارچین، نعنا، آویشن، یا پونه از محبوب‌ترین‌ها برای تسکین و تقویت حرارت معده هستند.

جمع‌بندی

«سردی معده» در طب نوین معادل خاصی ندارد، اما اگر احساس می‌کنید دستگاه گوارشتان ضعیف شده، غذا به خوبی هضم نمی‌شود، و علائمی مثل نفخ، ترش‌کردن و دل‌پیچه دارید، احتمالاً تغییراتی در عادات غذایی لازم است.

از مصرف بیش‌ازحد غذاها و نوشیدنی‌های سرد یا خام پرهیز کنید و در عوض از خوراکی‌های گرم‌کننده (ادویه‌جاتی مثل زنجبیل و دارچین) استفاده کنید.

آب را حداقل نیم ساعت قبل یا بعد از غذا بنوشید و از آب سرد در حین غذا خوردن اجتناب کنید.

اگرچه نمی‌توان به‌طور قطعی گفت که سردی معده باعث چاقی می‌شود، اما هر نوع اختلال گوارشی می‌تواند روی الگوی غذاخوردن اثر بگذارد. اصلاح عادات و طبع معده می‌تواند به کاهش وزن و بهبود سلامتی عمومی کمک کند.

اگر مشکل یا درد خاصی دارید، حتماً با یک متخصص گوارش و در صورت نیاز با متخصص طب سنتی مشورت کنید تا برنامه درمانی اختصاصی دریافت کنید.

منبع: سلامت نیوز